Niewiele książek ukazało się do tej pory, które by spróbowały opisać społeczną rzeczywistość Polski lat osiemdziesiątych. Jest dużo zajmujących się polityką, starciem między komunistami a Solidarnością i innymi organizacjami opozycyjnymi, co nietrudno wytłumaczyć, ponieważ konflikt polityczny był nie tylko najważniejszy, ale także determinował całą sferę publiczną.
Zorganizowana w maju 2013 roku przez Biuro Edukacji Publicznej IPN konferencja naukowa „Społeczeństwo polskie w latach 1980-1989” lukę tę postanowiła wypełnić. Książka pod tym samym tytułem, przygotowana pod redakcją Natalii Jarskiej i Jana Olaszka, będąca jej pokłosiem, pozwala z jej przebiegiem i wynikami zapoznać się szerszej publiczności.
Kryzys gospodarczy, który na co dzień charakteryzował się codziennymi brakami. Mieszkań, samochodów, jedzenia, środków czystości, lekarstw, książek, a także miejsc w żłobkach, przedszkolach i na wyższych uczelniach. Do tego niskie płace i coraz szybciej wzrastająca inflacja. Jak sobie z tym radzono? Dariusz Stola pisze o emigracji, Bogusław Tracz o zakupach spod lady i paczkach zza granicy, Mariusz Jastrząb o sposobach na zdobywanie talonów na najbardziej atrakcyjne towary.
Jak zawsze, najtrudniej mieli ludzie starzy i chorzy. Ich problemy są przedmiotem rozpraw Eweliny Szpak, Krzysztofa Zawiszy, Krzysztofa Lesiakowskiego.
Najbardziej rozpolitykowaną grupą w latach osiemdziesiątych była bez wątpienia młodzież. O jej pozapolitycznych aspiracjach, roli NZS w rozwiązywaniu codziennych problemów studentów traktuje kilka tekstów. Podobnie, jak o rosnących oczekiwaniach, budzącej się świadomości mniejszości narodowych.
Z politycznego punktu widzenia, to była również dekada Kościoła w Polsce. A jak było w tym czasie z „codzienną” religijnością Polaków, jak funkcjonowały coraz powszechniejsze i aktywniejsze duszpasterstwa akademickie.? Anna Brojer, Marlena Sędłak i Bożena Szaynok pokusiły się o odpowiedź na te pytania.
Fenomen pierwszych komputerów osobistych i ich społecznej roli opisał Patryk Wasiak. O innym fenomenie – rozkwicie literatury SF opowiedziała Aleksandra Wierzchowska.
Dekada lat osiemdziesiątych to także czas rodzącej się nowej przestępczości, powstawanie zorganizowanych grup przestępczych. Lata te odbiły się również na życiu za murami, w więzieniach, przez które przeszła największa w PRL fala protestów.
Marcin Zaremba w tekście napisanym na podstawie podglądanych przez bezpiekę prywatnych listów i tych pisanych do różnych instytucji, zajął się klimatem emocjonalnym w Polsce lat osiemdziesiątych. Jego zdaniem, u genezy wielkiej zmiany roku 1989 legła więc ewolucja ludzkich odczuć i psychicznych nastawień: obniżenie się społecznego strachu, złość i gniew wywołane przedłużającym się kryzysem, nadzieje, że zmiany są możliwe. Ale doświadczenia stanu wojennego w sferze postaw i zachowań gdzieś również pozostały – napisał badacz. I dodał, że są one widoczne także dzisiaj w wycofaniu się wielkiej grupy Polaków do sfery rodzinnej, prywatnej, w społecznościach żyjących własnym rytmem obok polityki, ideologii i spraw publicznych. Teza ciekawa, warta dyskusji.
Źródło: IPN
