Porad językowych udziela prof. zw. dr hab. Marek Ruszkowski – językoznawca, autor ponad 170 publikacji, w tym 10 książek, pracownik naukowy Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach, rzeczoznawca podręczników szkolnych Ministerstwa Edukacji Narodowej.
Pytania do prof. Marka Ruszkowskiego prosimy przesyłać na adres: pik@wdk-kielce.pl (w tytule prosimy zaznaczyć „Porady językowe”).
Kilka razy natrafiłem w gazecie na słowo „psycholożka”. Czy jest ono poprawne?
W polszczyźnie potocznej można usłyszeć o biolożkach czy psycholożkach, mimo że na ogół nie tworzy się rzeczowników żeńskich od męskich zakończonych na –log. Tendencja do rozszerzania zakresu form żeńskich powoli obejmuje także polszczyznę oficjalną. Można więc w głównym wydaniu telewizyjnych Wiadomości zobaczyć rzeczniczkę prasową GUS albo usłyszeć o aresztowaniu prokuratorki Wolińskije. Komentator sportowy informuje nas: Podczas tego meczu Małgosia była najlepszą naszą strzelczynią, a lokalna kielecka gazeta donosi:
W gminie Bieliny wybrano tylko jedną sołtyskę.
Strażaczki z Ćmińska najlepsze w województwie.
Dążenie do równouprawnienia językowego szczególnie widać, co zrozumiałe, w pismach kobiecych, na przykład w Twoim Stylu:
Karolina Wajda, eksmodelka i aktorka, hodowczyni koni.
Lidia Popiel, modelka i fotografka, żona Bogusława Lindy.
Jednak przesadnie feministyczne podejście do języka może prowadzić do powstawania form, które teoretycznie dadzą się utworzyć zgodnie z regułami słowotwórczymi polszczyzny, ale w istocie są sztuczne, nie zakorzenione w społecznym zwyczaju językowym, a w konsekwencji odbierane jako pejoratywne (fotografka, sołtyska). Pewna literaturoznawczyni (by pozostać przy formie żeńskiej), występując w telewizji, życzy sobie, aby podpisywać ją historyczka literatury i taki napis pojawia się na ekranie.
Często trudno posłużyć się formą żeńską. W odniesieniu do mężczyzn użyjemy w liczbie mnogiej postaci ortopedzi, pediatrzy. W odniesieniu do kobiet takich form nie ma, bo nie możemy powiedzieć ani dwie ortopedzi/pediatrzy, ani dwie ortopedki/pediatrki.
Tak więc formy psycholożka, biolożka są akceptowane w polszczyźnie środowiskowej, potocznej. Natomiast w odmianie starannej i oficjalnej języka polskiego powinniśmy stosować połączenia typu psycholog Janina Nowak czy biolog Krystyna Kowalska.
