Przyjmuje się, że nazwa tańca określa środowisko etniczne - Kujawy, nie jest pochodzenia wiejskiego. Tańce o cechach muzycznych kujawiaka są znane w Łęczyckiem i w Wielkopolsce. Nazwa kujawiak po raz pierwszy pojawiła się w 1827 r., a z zapisami muzycznymi w 1830 r. W narodowej formie kujawiaka, rozwiniętej poza środowiskiem wiejskim, odnajdujemy wiele cech muzycznych typowych dla mazura, oberka i chodzonego. Z mazurem i oberkiem łączą kujawiaka podobne ukształtowania rytmiczne, ale różnicuje: powolne tempo, melodyka zbliżona do konstrukcji tańców chodzonych o szeroko, stopniowo wznoszącej się linii melodycznej oraz inny sposób akcentowania w tańcu, w charakterze łagodnego akcentu podkreślającego pierwszą i drugą - słabą część taktu. Zakończenie kujawiaka zbliża się rytmicznie do mazura, ale posiada zupełnie inny wyraz ze względu na powolne tempo tańca i inny typ zakończenia melodycznego.
Kujawiak wiejski występował jako pieśń śpiewana i jako forma instrumentalna przerywana przyśpiewkami. Natomiast kujawiak, jako taniec narodowy choreo technicznie stanowił syntezę tańca chodzonego i wolnego tańca wirowego. Muzycznie reprezentował raczej formę instrumentalną złożoną z dwu i więcej części zróżnicowanych melodycznie. Największą popularnością cieszył się na przełomie XIX i XX wieku. Do muzyki artystycznej kujawiak przeniknął w XIX wieku. Jednak nie zyskał takiej popularności jak mazur. Do jednego z najbardziej znanych należy kujawiak H. Wieniawskiego.
Źródło: Różne formy tańców polskich, Zofia Stęszewska, Centralny Ośrodek Metodyki Upowszechniania Kultury
