Jak akcentować rzeczownik "biblioteka"?
Zdecydowana większość wyrazów w polszczyźnie ma akcent padający na drugą sylabę od końca (oczywiście pod warunkiem, że są co najmniej dwusylabowe). Niektóre słowa obcego pochodzenia mają akcent, który pada na sylabę trzecią od końca. Jednak rzeczownik biblioteka do nich nie należy, mimo że ma rodowód grecki (biblίon ‘księga’ i thēkē ‘miejsce schowania’). Stanisław Szober w Słowniku ortoepicznym (Warszawa 1938) oba typu akcentu – na sylabę drugą lub trzecią od końca – uważa za jednakowo poprawne. Trzydzieści lat później Witold Doroszewski w drugim tomie pracy O kulturę słowa (Warszawa 1968) pisał, że „lepsza jest biblioteka od biblioteki; nie każdy wyraz obcy należy akcentować na trzeciej sylabie od końca”. Z kolei Słownik poprawnej polszczyzny pod redakcją profesora Doroszewskiego (Warszawa 1973) akcent biblioteka uważa za niepoprawny. Na początku lat 90. XX wieku Komisja Kultury Języka uznała wymowę biblioteka za równie poprawną, co jednak nie znalazło całkowitego potwierdzenia w słownikach normatywnych ostatniego trzydziestolecia.
Można wyodrębnić trzy stanowiska. Po pierwsze, leksykony poprawnościowe akceptują obie formy jako równoprawne, np. Podręczny słownik poprawnej wymowy polskiej Władysława Lubasia i Stanisława Urbańczyka (Kraków-Katowice 1994) czy Słownik wyrazów kłopotliwych Mirosława Bańki i Marii Krajewskiej (Warszawa 1994). Po drugie, słowniki uważają wymowę z akcentem proparoksytonicznym (na trzecią sylabę od końca) tylko za dopuszczalną lub ewentualnie możliwą, np. Wielki słownik poprawnej polszczyzny PWN pod redakcją Andrzeja Markowskiego (Warszawa 2010) lub Słownik poprawnej polszczyzny Jana Grzeni (Warszawa 2004). Po trzecie, niektóre leksykony akcent biblioteka traktują jako niepoprawny. Takie stanowisko zajmuje Andrzej Markowski w Popularnym słowniku poprawnej polszczyzny (Warszawa 2001) czy Jan Miodek w Słowniku ojczyzny polszczyzny (Wrocław 2005).
Nie ma więc jednoznacznej zasady, co sprawia, że trudno orzec, czy oba typy akcentu w wymowie tego rzeczownika są w pełni wariantywne. Jednak z punktu widzenia polskiej normy akcentuacyjnej zdecydowanie lepsza jest wymowa z przyciskiem na sylabie przedostatniej, ponieważ przycisk na sylabie trzeciej od końca odbiega od sposobu akcentowania zarówno w języku polskim, jak i w języku, z którego ten wyraz pochodzi. Za akcentem tego typu przemawia również fakt, że podobnie zbudowane wyrazy o proweniencji greckiej albo grecko-łacińskiej mają akcent na sylabie przedostatniej, np. dyskoteka, wideoteka. Najlepiej więc akcentować: Wojewódzka Biblioteka Publiczna im. Witolda Gombrowicza w Kielcach, Miejska Biblioteka Publiczna w Kielcach czy Pedagogiczna Biblioteka Wojewódzka w Kielcach.
Porad językowych udziela prof. dr hab. Marek Ruszkowski – językoznawca, autor ponad 230 publikacji, w tym 12 książek, pracownik naukowy Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach, rzeczoznawca podręczników szkolnych Ministerstwa Edukacji Narodowej.
Pytania do prof. Marka Ruszkowskiego prosimy przesyłać na adres: pik@wdk-kielce.pl (w tytule prosimy zaznaczyć „Porady językowe”).
Zdecydowana większość wyrazów w polszczyźnie ma akcent padający na drugą sylabę od końca (oczywiście pod warunkiem, że są co najmniej dwusylabowe). Niektóre słowa obcego pochodzenia mają akcent, który pada na sylabę trzecią od końca. Jednak rzeczownik biblioteka do nich nie należy, mimo że ma rodowód grecki (biblίon ‘księga’ i thēkē ‘miejsce schowania’). Stanisław Szober w Słowniku ortoepicznym (Warszawa 1938) oba typu akcentu – na sylabę drugą lub trzecią od końca – uważa za jednakowo poprawne. Trzydzieści lat później Witold Doroszewski w drugim tomie pracy O kulturę słowa (Warszawa 1968) pisał, że „lepsza jest biblioteka od biblioteki; nie każdy wyraz obcy należy akcentować na trzeciej sylabie od końca”. Z kolei Słownik poprawnej polszczyzny pod redakcją profesora Doroszewskiego (Warszawa 1973) akcent biblioteka uważa za niepoprawny. Na początku lat 90. XX wieku Komisja Kultury Języka uznała wymowę biblioteka za równie poprawną, co jednak nie znalazło całkowitego potwierdzenia w słownikach normatywnych ostatniego trzydziestolecia.
Można wyodrębnić trzy stanowiska. Po pierwsze, leksykony poprawnościowe akceptują obie formy jako równoprawne, np. Podręczny słownik poprawnej wymowy polskiej Władysława Lubasia i Stanisława Urbańczyka (Kraków-Katowice 1994) czy Słownik wyrazów kłopotliwych Mirosława Bańki i Marii Krajewskiej (Warszawa 1994). Po drugie, słowniki uważają wymowę z akcentem proparoksytonicznym (na trzecią sylabę od końca) tylko za dopuszczalną lub ewentualnie możliwą, np. Wielki słownik poprawnej polszczyzny PWN pod redakcją Andrzeja Markowskiego (Warszawa 2010) lub Słownik poprawnej polszczyzny Jana Grzeni (Warszawa 2004). Po trzecie, niektóre leksykony akcent biblioteka traktują jako niepoprawny. Takie stanowisko zajmuje Andrzej Markowski w Popularnym słowniku poprawnej polszczyzny (Warszawa 2001) czy Jan Miodek w Słowniku ojczyzny polszczyzny (Wrocław 2005).
Nie ma więc jednoznacznej zasady, co sprawia, że trudno orzec, czy oba typy akcentu w wymowie tego rzeczownika są w pełni wariantywne. Jednak z punktu widzenia polskiej normy akcentuacyjnej zdecydowanie lepsza jest wymowa z przyciskiem na sylabie przedostatniej, ponieważ przycisk na sylabie trzeciej od końca odbiega od sposobu akcentowania zarówno w języku polskim, jak i w języku, z którego ten wyraz pochodzi. Za akcentem tego typu przemawia również fakt, że podobnie zbudowane wyrazy o proweniencji greckiej albo grecko-łacińskiej mają akcent na sylabie przedostatniej, np. dyskoteka, wideoteka. Najlepiej więc akcentować: Wojewódzka Biblioteka Publiczna im. Witolda Gombrowicza w Kielcach, Miejska Biblioteka Publiczna w Kielcach czy Pedagogiczna Biblioteka Wojewódzka w Kielcach.
Porad językowych udziela prof. dr hab. Marek Ruszkowski – językoznawca, autor ponad 230 publikacji, w tym 12 książek, pracownik naukowy Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach, rzeczoznawca podręczników szkolnych Ministerstwa Edukacji Narodowej.
Pytania do prof. Marka Ruszkowskiego prosimy przesyłać na adres: pik@wdk-kielce.pl (w tytule prosimy zaznaczyć „Porady językowe”).
