W czasach przedchrześcijańskich było to etniczne święto słowiańskie, przypadające w okresie równonocy jesiennej - 23 września. Obrzęd dożynek prawdopodobnie związany był pierwotnie z kultem roślin i drzew, potem z pierwotnym rolnictwem. Wraz z rozwojem gospodarki folwarczno-dworskiej w XVI wieku dożynki zagościły na dworach majątków ziemskich. Urządzano je dla żniwiarzy, czyli służby folwarcznej i pracowników najemnych w nagrodę za ciężką pracę przy żniwach i zebrane plony. Towarzyszyły im biesiady z poczęstunkiem i tańcami.
U schyłku XIX wieku, wzorem dożynek dworskich, zaczęto urządzać dożynki chłopskie, gospodarskie. Bogaci gospodarze wyprawiali je dla swych domowników, rodziny, parobków i najemników. W okresie międzywojennym zaczęto organizować dożynki gminne, powiatowe i parafialne. Wtedy już towarzyszyły im wystawy rolnicze, festyny i występy ludowych zespołów artystycznych.
Obchody święta rozpoczynały się wiciem wieńca, z pozostawionych na polu zbóż, z czerwonej jarzębiny, owoców, kwiatów i wstążek. Wieńce dożynkowe miewały zwykle kształt korony lub koła. W przeszłości umieszczano w nich także żywe koguty, kaczęta lub małe gąski, co miało zapewniać zdrowy przychówek gospodarski. Wieniec dożynkowy niosła najlepsza żniwiarka, czasami z pomocą innych. Za nią szedł orszak odświętnie ubranych żniwiarzy, niosących przybrane kwiatami kosy i sierpy. Wieniec i chleb wypieczony z mąki pochodzącej z ostatnich zbiorów niesiono do poświęcenia w kościele. Później w uroczystym pochodzie udawano się do dworu lub do domu gospodarza dożynek. Wieniec dożynkowy przechowywany był w stodole do kolejnego roku, do nowego siewu.
Obecnie uroczystości dożynkowe mają charakter religijny i ludowy. Ceremonii przewodniczą Starosta i Starościna, którzy wręczają bochen gospodarzowi dożynek. Gospodarzem dożynek świeckich jest przedstawiciel lokalnej administracji państwowej bądź samorządowej. Jemu też składane są symboliczne dary z najnowszych plonów, które stanowią wystawę osiągnięć lokalnych rolników.
