Nazwa tańca wymieniona jest po raz pierwszy w pamiętnikach J. Kitowicza opisujących okres 1735-1763. Pierwsze muzyczne, rękopiśmienne zapisy krakowiaka pochodzą ze źródeł końca XVIII w. a publikacje z zapisem nutowym z lat 1816, 1820, 1829.
Krakowiak już pod koniec XVIII w. prezentowany był na scenie polskiej i wydaje się, że nazwa jego była następstwem uprzednio często stosowanych określeń: śpiewki Krakowiaków, muzyka Krakowiaków, tańce Krakowiaków.
Ogólnie przyjmuje się, że pierwowzorem typu muzyczno-tanecznego krakowiaka były różnego rodzaju tańce i pieśni regionu krakowskiego o nazwach utworzonych od cech ruchowych tańca: suwany, dreptany, przebiegany, ścigany, mijany, goniony itp. i od miejscowości np. skalmierzak, szopieniak, wiśliczak, itp.
Krakowiak jako taniec towarzyski, także sceniczny - widowiskowy stanowił syntezę elementów ruchowych i muzycznych wielu tańców i śpiewów krakowskich środowiska tak wiejskiego, jak i szlacheckiego. Spopularyzowanie po powstaniu kościuszkowskim tańców krakowskich przez scenę wiązało je również z nowymi treściami patriotycznymi, które sygnalizowane były przez nowo tworzone teksty, opiewające umiłowanie wolności, swobody, gotowości do walki z wrogiem, odwagę i butność ludu krakowskiego. Ze sceny czarował także widzów piękny strój krakowski. Okres końca XVIII a głównie początku XIX w. pozostawił nam melodie i teksty do dziś popularnych krakowiaków.
Źródło: Różne formy tańców polskich, Zofia Stęszewska, Centralny Ośrodek Metodyki Upowszechniania Kultury
