Środa, 26 lipca 2017 - Anny, Mirosławy, Joachima

Strój świętokrzyski A A A

Środa, 26 kwietnia 2017 Autor: Agnieszka Markiton
Męski strój odświętny różnił się od ubioru codziennego lepszym materiałem i bogatszym wykończeniem. Składał się z koszuli, spodni, lejbiki, sukmany oraz maciejówki.
Świętokrzyski strój kobiecy składał się z płóciennej koszuli, ozdobnego gorsetu, spódnicy, fartucha lub zapaski, zapaski naramiennej oraz szalinówki.
Męski strój odświętny różnił się od ubioru codziennego lepszym materiałem i bogatszym wykończeniem. Składał się z koszuli, spodni, lejbiki, sukmany oraz maciejówki.
 
Koszula szy­ta była z cieńszego płótna, zdobiono ją często czerwoną nicią na oszewce i na gorsie, a pod brodą wiązano czerwoną tasiemkę, zwaną rzeszotką. Koszule często zdobiono haftem. W pierwszych latach XX w. zaczął zanikać zwyczaj chodzenia w koszu­li wypuszczonej na spodnie, czego następ­stwem było znaczne jej skrócenie. Przy rękawach w miejsce oszewki zaczęto wszy­wać mankiet, a oszewkę wokół szyi zaczął zastępować kołnierzyk wykładany.
 
Spodnie płócienne farbowano na czarno lub granatowo, w zimie zaś noszono spodnie z białego samodziału wełnianego lub brązowego sukna. Najdawniejsze spodnie posiadały rozporek z lewego boku, a w pasie oszewkę, przez którą przeciągano trok do wiązania. W początkach XX w. pod wpływem coraz rzadszego noszenia koszuli wypuszczonej na spodnie, rozporki znajdu­jące się już z przodu spodni zaczęto wykań­czać na wzór miejski i zapinać na guziki, a pasek przeciągnięty przez szlufki zastąpił trok. Około 1920 roku weszły w powszech­ne użycie spodnie z tkanin kupnych, szyte na wzór miejski: zwężające się ku dołowi, tzw. szporty.
 
Lejbiki noszone bezpośrednio na koszuli szyto z samodziałowych lub fabrycznych materiałów wełnianych w ciemnych kolo­rach. Lejbik był odzieniem bez rękawów. Podszywany był płótnem. Po I wojnie światowej zo­stały wyparte przez kupne kamizelki typu miejskiego, najczęściej czarne.
 
Sukmana świętokrzyska była typowym reprezentacyjnym odzieniem i najbardziej charakterystycznym elementem męskiego stroju świętokrzyskiego. Szyto ją z grubego sukna samodziałowego, najczęściej brązo­wego, rzadziej szarego, a sporadycznie czarnego. Stanowiła rodzaj długiego płaszcza. Rękawy wykończone były wyłożony­mi klapkami. Również wykończenie wokół szyi było charakterystyczne dla sukman świętokrzyskich. Miały one zazwyczaj doszywany stojący kołnierz i wyłożoną jedną klapę z lewej strony. Istniał też typ sukma­ny z dwiema klapami - lewa wyłożona była jw., prawa zaś nieco mniejsza była naszy­ta na materiał. Klapy były aplikowane niebieskim płótnem i ozdobione szamerunkiem z czerwonego sznureczka. Sukmana posiadała kieszenie wpuszczone pionowo na bokach i zapinała się na haftki. Zaczęły wychodzić z mody ok. 1905 r. Co ciekawe, sukmany nosili wyłącznie żonaci gospoda­rze.
 
Nakryć głowy używano kilka rodzajów. Były to - rogatywka, wysoka czapa sukien­na obszyta futrem zwana wścieklicą lub róż­ne rodzaje kaszkietów. Kaszkiety to nakrycia głowy, które przyjęły się od początku XX w. Pierwotnie duże, sztywne i z dużym daszkiem, a następnie w okresie I wojny światowej niższe i miękkie, o małym daszku zwane maciejówkami. Te ostatnie wykonane były z granatowego cienkiego sukna na wzór czapek legionistów.
 
Buty były wysokie, skó­rzane albo tzw. białe juchtowe lub czarne.
 
 
Świętokrzyski strój kobiecy składał się z płóciennej koszuli, ozdobnego gorsetu, spódnicy, fartucha lub zapaski, zapaski naramiennej oraz szalinówki.
 
Koszule odświętne były szyte z białego płótna, cieńszego niż koszule codzienne i miały krój przyramkowy marszczony. Początkowo rękawy i otwór koło szyi wykańczane były tylko oszewką, później roz­powszechniły się mankiety i kołnierzyki. Do I wojny światowej rozcięcia koszuli nie zapinano, tylko wiązano czerwoną tasiemką, którą później zastąpiono zapięciem na małe białe guziczki. Oszewkę przy szyi obszywano w tym czasie koronką i haftowano. Późniejsze kołnierzyki obszywano siateczką (rodzaj koronki szydełkowej). Charaktery­styczną cechą odświętnych kobiecych koszul świętokrzyskich był kolorowy haft, który jednak został zarzucony w okresie między­wojennym.
 
Staniki noszone pod koszulą, zwłaszcza przez pan­ny, wykony­wane z białego płótna lnianego były krojem zbliżone do gorsetu. Zapinane były z przodu na rząd małych guziczków. Staniki zostały wyparte w okresie międzywojennym przez miejskie biustonosze.
 
Spódnic w stroju świętokrzyskim były dwa rodzaje - sorce i wełniaki. Sorce, które rozpowszechniły się w końcu XIX w. były wełnianymi grubszymi spódnicami i stanowiły odświętne odzie­nie zimowe. Wykonywano je w kolorze czarnym lub czarnym w białe prążki, a później rów­nież w jednolitych kolorach granatowym lub czerwonym, a także jako pasiak. W tym ostatnim przypadku najczęściej występo­wały kolory czerwony i czarny. Były szyte z jednego kawałka materiału. Przy wszywaniu sorca w oszewkę fałdy układano w jedną stronę, gęściej z tyłu niż z przodu. Wełnia­ki były szyte z cienkich, jednobarw­nych wełenek produkcji fabrycznej, często z wytłoczonym wzorem. Ten rodzaj spódnic miał zwykle z przodu wstawkę z gorszego materiału. Szyto je z kilku płatów mate­riału marszczono w pasie i wszywano w oszewkę zakończoną trokami do zawiązywania spódnicy.
 
Zapaski przedsobne były wykonywane z samodziału wełnianego na osnowie lnianej. W połowie XIX w. po­wszechne były zapaski półcate, zszywane z dwóch płatów czarnego samodziału, wszy­te górą w oszewkę z trokami do wiązania. W drugiej połowie XIX w. rozpowszech­nił się drugi typ zapaski używany do lat 60. XX w., wykonywany z jednego płata materiału i wszyty w oszewkę wzdłuż jego długości.
 
Zapaski naramienne były dużo krótsze, a szersze zapaski z jednego płatu materiału wyelimi­nowały z użycia długie zapaski półcate. Najstarsze zapaski utrzymane były w kolorze czarnym, z białymi prążka­mi lub czarnym z bordowymi paseczkami. W ostatnim ćwierćwieczu miejsce koloru bordowego zajął czerwony. Oszywkami zapasek były kolorowe krajki, z dominującym kolorem czerwonym.
 
Gorsety sięgały tylko do pasa. Przedłużała go nieco doszywana u dołu baskina lub rzadziej kaletki zwane tackami. Gorsety odświętne szyto z materiałów fabrycznych - wełen­ki, pluszu, aksamitu, w kolorach zielonym, granatowym, czarnym. Dekolt gorsetu był duży, zwykle okrągły. Na przodzie zapina­no gorset na małe guziki lub sznurowano go cienką wstążeczka przewlekaną bądź przez haftki, bądź też okrągłe obdziergane dziurki. Zdobienie gorsetów znajdowało się na przodach i plecach, a także na kalet­kach. Pierwotnie był to haft oraz naszycia z kolorowych tasiemek i wstążeczek, potem również wzory z naszywanych koralików i cekinów.
 
Chustki były wiązane przeważnie z tyłu głowy na luźny węzeł. Poza kwiecistymi chustkami szalinówkami noszone były też chustki z wzorem tureckim. Oba rodzaje z frędzlami. Najpopularniejszymi kolorami chustek był kolor czerwony, a następnie zielony, z wie­lobarwnym kwiatowym wzorem. Chustki odświętne były produkowane fabrycznie, najczęściej z cienkiej wełenki. Poza chust­kami odświętne nakrycie głowy stanowi­ły dawniej czepce.
 
Kryzki uzupełniały strój świąteczny szczególnie u panien. Były to duże, nie przyszyte kołnie­rzyki, nałożone na koszulę. Zewnętrzny brzeg kryzki wycinano często w ząbki zdobione haftem białym, ażurowym lub obszywano go kupną czy też szydełkową koronką.
 
Dopełnieniem stroju świątecznego były oczywiście sznurki korali, zarówno prawdziwych, jak i sztucznych, tzw. kamieniaków, noszone jako naszyjniki 4-5 sznurko­we. Noszono też naszyjniki z paciorków szklanych, wielokolorowe i srebrzyste.
 
Zimą dokonywa­no zmian w stroju generalnie jeśli idzie o grubość materiałów oraz używano typowo zimowych elementów stroju, jak kożuchy i tzw. sukienki - rodzaj kobiecej sukmany. Cienką spódnicę z fabrycznej tkaniny zastę­powano grubą spódnicą z samodziałowej wełny czyli tzw. sorcem, na którą opasy­wano zapaskę wełnianą. Pod zapaski naramienne wkładano ciepłe, wełniane chusty.

Źródło: Małgorzata Imiołek, Stroje Ludowe Kielecczyzny, Muzeum Wsi Kieleckiej 2012

FILMY

ZDJĘCIA

Strój świętokrzyski - Fot. Agnieszka Markiton
Strój świętokrzyski - Fot. Agnieszka Markiton
Kobiecy strój świętokrzyski - Fot. Agnieszka Markiton
Kobiecy strój świętokrzyski - Fot. Agnieszka Markiton
Płócienna koszula - Fot. Agnieszka Markiton
Gorset - Fot. Agnieszka Markiton
Gorset zakończony baskiną - Fot. Agnieszka Markiton
Chusta - Fot. Agnieszka Markiton
Chusta wykończona frędzlami - Fot. Agnieszka Markiton
Zapaska przedsobna - Fot. Agnieszka Markiton
Spódnica - Fot. Agnieszka Markiton
Męski strój świętokrzyski - Fot. Agnieszka Markiton
Sukmana - Fot. Agnieszka Markiton
Wyłogi sukmany - Fot. Agnieszka Markiton
Krajkowy pas - Fot. Agnieszka Markiton
Na głowie maciejówka - Fot. Agnieszka Markiton

Koncertowe lato na kieleckim rynku

„Koncertowe lato na rynku” - to koncerty, warsztaty i inne ciekawe wydarzenia, które zostaną...

Galowy Koncert Laureatów

44. Międzynarodowy Harcerski Festiwal Kultury Młodzieży Szkolnej zakończył sobotni Galowy Koncert...

I Świętokrzyski Tattoo Sabat

I Świętokrzyski Tattoo Sabat odbędzie się 29 i 30 lipca w Pałacyku Tomasza Zielińskiego w...

Rozbić więzienie UB

W nocy z 4 na 5 sierpnia 1945 roku oddziały Podziemia Niepodległościowego pod dowództwem...

"Niedotańczona żona" najnowszy teledysk kieleckiego zespołu KINDŻAŁ

Teledysk „Niedotańczona żona” spośród 50 piosenek festiwalowych otrzymała ponad 6.000 głosów....

Koncertowe lato na kieleckim rynku

„Koncertowe lato na rynku” - to koncerty, warsztaty i inne ciekawe wydarzenia, które zostaną...

71. rocznica pogromu kieleckiego.

Relacja filmowa z obchodów 71.rocznicy pogromu kieleckiego w dniu 4.lipca 2017 r. Uroczystości...

Koncert „Gospodarze-Gościom” na kieleckiej Kadzielni

Tłumy kielczan i uczestników 44. Międzynarodowego Harcerskiego Festiwalu Kultury Młodzieży...

Powered by Actualizer & Heuristic
Copyright © 2014 by PIK KIELCE
Licznik odwiedzin: 25 079 053
Polityka prywatności | Mapa strony

Cookies

Ta strona korzysta z cookies, które instalowane są w Twojej przeglądarce, więcej informacji w Polityce Prywatności