Sobota, 27 maja 2017 - Amandy, Jana, Juliana

Strój świętokrzyski A A A

Środa, 26 kwietnia 2017 Autor: Agnieszka Markiton
Męski strój odświętny różnił się od ubioru codziennego lepszym materiałem i bogatszym wykończeniem. Składał się z koszuli, spodni, lejbiki, sukmany oraz maciejówki.
Świętokrzyski strój kobiecy składał się z płóciennej koszuli, ozdobnego gorsetu, spódnicy, fartucha lub zapaski, zapaski naramiennej oraz szalinówki.
Męski strój odświętny różnił się od ubioru codziennego lepszym materiałem i bogatszym wykończeniem. Składał się z koszuli, spodni, lejbiki, sukmany oraz maciejówki.
 
Koszula szy­ta była z cieńszego płótna, zdobiono ją często czerwoną nicią na oszewce i na gorsie, a pod brodą wiązano czerwoną tasiemkę, zwaną rzeszotką. Koszule często zdobiono haftem. W pierwszych latach XX w. zaczął zanikać zwyczaj chodzenia w koszu­li wypuszczonej na spodnie, czego następ­stwem było znaczne jej skrócenie. Przy rękawach w miejsce oszewki zaczęto wszy­wać mankiet, a oszewkę wokół szyi zaczął zastępować kołnierzyk wykładany.
 
Spodnie płócienne farbowano na czarno lub granatowo, w zimie zaś noszono spodnie z białego samodziału wełnianego lub brązowego sukna. Najdawniejsze spodnie posiadały rozporek z lewego boku, a w pasie oszewkę, przez którą przeciągano trok do wiązania. W początkach XX w. pod wpływem coraz rzadszego noszenia koszuli wypuszczonej na spodnie, rozporki znajdu­jące się już z przodu spodni zaczęto wykań­czać na wzór miejski i zapinać na guziki, a pasek przeciągnięty przez szlufki zastąpił trok. Około 1920 roku weszły w powszech­ne użycie spodnie z tkanin kupnych, szyte na wzór miejski: zwężające się ku dołowi, tzw. szporty.
 
Lejbiki noszone bezpośrednio na koszuli szyto z samodziałowych lub fabrycznych materiałów wełnianych w ciemnych kolo­rach. Lejbik był odzieniem bez rękawów. Podszywany był płótnem. Po I wojnie światowej zo­stały wyparte przez kupne kamizelki typu miejskiego, najczęściej czarne.
 
Sukmana świętokrzyska była typowym reprezentacyjnym odzieniem i najbardziej charakterystycznym elementem męskiego stroju świętokrzyskiego. Szyto ją z grubego sukna samodziałowego, najczęściej brązo­wego, rzadziej szarego, a sporadycznie czarnego. Stanowiła rodzaj długiego płaszcza. Rękawy wykończone były wyłożony­mi klapkami. Również wykończenie wokół szyi było charakterystyczne dla sukman świętokrzyskich. Miały one zazwyczaj doszywany stojący kołnierz i wyłożoną jedną klapę z lewej strony. Istniał też typ sukma­ny z dwiema klapami - lewa wyłożona była jw., prawa zaś nieco mniejsza była naszy­ta na materiał. Klapy były aplikowane niebieskim płótnem i ozdobione szamerunkiem z czerwonego sznureczka. Sukmana posiadała kieszenie wpuszczone pionowo na bokach i zapinała się na haftki. Zaczęły wychodzić z mody ok. 1905 r. Co ciekawe, sukmany nosili wyłącznie żonaci gospoda­rze.
 
Nakryć głowy używano kilka rodzajów. Były to - rogatywka, wysoka czapa sukien­na obszyta futrem zwana wścieklicą lub róż­ne rodzaje kaszkietów. Kaszkiety to nakrycia głowy, które przyjęły się od początku XX w. Pierwotnie duże, sztywne i z dużym daszkiem, a następnie w okresie I wojny światowej niższe i miękkie, o małym daszku zwane maciejówkami. Te ostatnie wykonane były z granatowego cienkiego sukna na wzór czapek legionistów.
 
Buty były wysokie, skó­rzane albo tzw. białe juchtowe lub czarne.
 
 
Świętokrzyski strój kobiecy składał się z płóciennej koszuli, ozdobnego gorsetu, spódnicy, fartucha lub zapaski, zapaski naramiennej oraz szalinówki.
 
Koszule odświętne były szyte z białego płótna, cieńszego niż koszule codzienne i miały krój przyramkowy marszczony. Początkowo rękawy i otwór koło szyi wykańczane były tylko oszewką, później roz­powszechniły się mankiety i kołnierzyki. Do I wojny światowej rozcięcia koszuli nie zapinano, tylko wiązano czerwoną tasiemką, którą później zastąpiono zapięciem na małe białe guziczki. Oszewkę przy szyi obszywano w tym czasie koronką i haftowano. Późniejsze kołnierzyki obszywano siateczką (rodzaj koronki szydełkowej). Charaktery­styczną cechą odświętnych kobiecych koszul świętokrzyskich był kolorowy haft, który jednak został zarzucony w okresie między­wojennym.
 
Staniki noszone pod koszulą, zwłaszcza przez pan­ny, wykony­wane z białego płótna lnianego były krojem zbliżone do gorsetu. Zapinane były z przodu na rząd małych guziczków. Staniki zostały wyparte w okresie międzywojennym przez miejskie biustonosze.
 
Spódnic w stroju świętokrzyskim były dwa rodzaje - sorce i wełniaki. Sorce, które rozpowszechniły się w końcu XIX w. były wełnianymi grubszymi spódnicami i stanowiły odświętne odzie­nie zimowe. Wykonywano je w kolorze czarnym lub czarnym w białe prążki, a później rów­nież w jednolitych kolorach granatowym lub czerwonym, a także jako pasiak. W tym ostatnim przypadku najczęściej występo­wały kolory czerwony i czarny. Były szyte z jednego kawałka materiału. Przy wszywaniu sorca w oszewkę fałdy układano w jedną stronę, gęściej z tyłu niż z przodu. Wełnia­ki były szyte z cienkich, jednobarw­nych wełenek produkcji fabrycznej, często z wytłoczonym wzorem. Ten rodzaj spódnic miał zwykle z przodu wstawkę z gorszego materiału. Szyto je z kilku płatów mate­riału marszczono w pasie i wszywano w oszewkę zakończoną trokami do zawiązywania spódnicy.
 
Zapaski przedsobne były wykonywane z samodziału wełnianego na osnowie lnianej. W połowie XIX w. po­wszechne były zapaski półcate, zszywane z dwóch płatów czarnego samodziału, wszy­te górą w oszewkę z trokami do wiązania. W drugiej połowie XIX w. rozpowszech­nił się drugi typ zapaski używany do lat 60. XX w., wykonywany z jednego płata materiału i wszyty w oszewkę wzdłuż jego długości.
 
Zapaski naramienne były dużo krótsze, a szersze zapaski z jednego płatu materiału wyelimi­nowały z użycia długie zapaski półcate. Najstarsze zapaski utrzymane były w kolorze czarnym, z białymi prążka­mi lub czarnym z bordowymi paseczkami. W ostatnim ćwierćwieczu miejsce koloru bordowego zajął czerwony. Oszywkami zapasek były kolorowe krajki, z dominującym kolorem czerwonym.
 
Gorsety sięgały tylko do pasa. Przedłużała go nieco doszywana u dołu baskina lub rzadziej kaletki zwane tackami. Gorsety odświętne szyto z materiałów fabrycznych - wełen­ki, pluszu, aksamitu, w kolorach zielonym, granatowym, czarnym. Dekolt gorsetu był duży, zwykle okrągły. Na przodzie zapina­no gorset na małe guziki lub sznurowano go cienką wstążeczka przewlekaną bądź przez haftki, bądź też okrągłe obdziergane dziurki. Zdobienie gorsetów znajdowało się na przodach i plecach, a także na kalet­kach. Pierwotnie był to haft oraz naszycia z kolorowych tasiemek i wstążeczek, potem również wzory z naszywanych koralików i cekinów.
 
Chustki były wiązane przeważnie z tyłu głowy na luźny węzeł. Poza kwiecistymi chustkami szalinówkami noszone były też chustki z wzorem tureckim. Oba rodzaje z frędzlami. Najpopularniejszymi kolorami chustek był kolor czerwony, a następnie zielony, z wie­lobarwnym kwiatowym wzorem. Chustki odświętne były produkowane fabrycznie, najczęściej z cienkiej wełenki. Poza chust­kami odświętne nakrycie głowy stanowi­ły dawniej czepce.
 
Kryzki uzupełniały strój świąteczny szczególnie u panien. Były to duże, nie przyszyte kołnie­rzyki, nałożone na koszulę. Zewnętrzny brzeg kryzki wycinano często w ząbki zdobione haftem białym, ażurowym lub obszywano go kupną czy też szydełkową koronką.
 
Dopełnieniem stroju świątecznego były oczywiście sznurki korali, zarówno prawdziwych, jak i sztucznych, tzw. kamieniaków, noszone jako naszyjniki 4-5 sznurko­we. Noszono też naszyjniki z paciorków szklanych, wielokolorowe i srebrzyste.
 
Zimą dokonywa­no zmian w stroju generalnie jeśli idzie o grubość materiałów oraz używano typowo zimowych elementów stroju, jak kożuchy i tzw. sukienki - rodzaj kobiecej sukmany. Cienką spódnicę z fabrycznej tkaniny zastę­powano grubą spódnicą z samodziałowej wełny czyli tzw. sorcem, na którą opasy­wano zapaskę wełnianą. Pod zapaski naramienne wkładano ciepłe, wełniane chusty.

Źródło: Małgorzata Imiołek, Stroje Ludowe Kielecczyzny, Muzeum Wsi Kieleckiej 2012

FILMY

ZDJĘCIA

Strój świętokrzyski - Fot. Agnieszka Markiton
Strój świętokrzyski - Fot. Agnieszka Markiton
Kobiecy strój świętokrzyski - Fot. Agnieszka Markiton
Kobiecy strój świętokrzyski - Fot. Agnieszka Markiton
Płócienna koszula - Fot. Agnieszka Markiton
Gorset - Fot. Agnieszka Markiton
Gorset zakończony baskiną - Fot. Agnieszka Markiton
Chusta - Fot. Agnieszka Markiton
Chusta wykończona frędzlami - Fot. Agnieszka Markiton
Zapaska przedsobna - Fot. Agnieszka Markiton
Spódnica - Fot. Agnieszka Markiton
Męski strój świętokrzyski - Fot. Agnieszka Markiton
Sukmana - Fot. Agnieszka Markiton
Wyłogi sukmany - Fot. Agnieszka Markiton
Krajkowy pas - Fot. Agnieszka Markiton
Na głowie maciejówka - Fot. Agnieszka Markiton

Zmarł Paweł Pierściński

Dziś w wieku 79 lat zmarł Paweł Pierściński - fotograf, publicysta, krytyk i teoretyk fotografii,...

Świat Ojca Mateusza

W Sandomierzu otwarta została wystawa „Świat Ojca Mateusza”, na której odtworzone zostały...

Noc Muzeów w Centrum Nauki Leonardo da Vinci

Podczas Nocy Muzeów w Centrum Nauki w Podzamczu Chęcińskim dzieci i młodzież uczestniczyli w...

15. Międzynarodowy Festiwal Kultury Dziecięcej

W dniach 2 – 4 czerwca odbędzie się w Pacanowie 15. Międzynarodowy Festiwal Kultury Dziecięcej....

Zmarł Paweł Pierściński

Dziś w wieku 79 lat zmarł Paweł Pierściński - fotograf, publicysta, krytyk i teoretyk fotografii,...

Koncert zespołu "U Ojca" w ramach Country Meetingu o „Złoty kolt” w WDK

Relacja filmowa z koncertu zespołu "U Ojca", który odbył się w ramach Country Meeting o „Złoty...

Międzynarodowy Dzień Tańca

Międzynarodowy Dzień Tańca, który przypada na 29 kwietnia, to wielkie święto wszystkich tancerzy...

Święto Polskiej Muzyki i Plastyki

15 maja przypada Święto Polskiej Muzyki i Plastyki, chociaż trudno znaleźć w kalendarzu imprez...

Powered by Actualizer & Heuristic
Copyright © 2014 by PIK KIELCE
Licznik odwiedzin: 24 095 851
Polityka prywatności | Mapa strony

Cookies

Ta strona korzysta z cookies, które instalowane są w Twojej przeglądarce, więcej informacji w Polityce Prywatności