Środa, 26 lipca 2017 - Anny, Mirosławy, Joachima

Strój kielecki A A A

Poniedziałek, 24 kwietnia 2017 Autor: Agnieszka Markiton
Męski strój odświętny tworzyła koszula lniana zdobiona haftem na kołnie­rzu i mankietach, spodnie płócienne w kolo­rze naturalnym lub barwione na granatowo oraz sukmana.
Strój odświętny mężatek składał się z koszuli, spódnicy, gorsetu, fartucha, zapaski naramiennej i czepka.
Męski strój odświętny tworzyła koszula lniana zdobiona haftem na kołnie­rzu i mankietach, spodnie płócienne w kolo­rze naturalnym lub barwione na granatowo oraz sukmana.
 
Koszule świąteczne szyte z płótna lnianego miały krój przyramkowy marszczony i były wyszywane nićmi ba­wełnianymi, najczęściej czerwonymi, nie­bieskimi, czarnymi, żółtymi. W początkach XX w. szyto również ko­szule z tzw. pierśnikiem (prostokątny kawa­łek białej tkaniny bawełnianej naszyty na przodzie lnianej koszuli, przy zapięciu w części gorsowej). Pierśniki były czasem ozdabiane haftem krzyżykowym w kolorach czerwonym i czarnym. Koszule szyto też bez kołnierzyków, jedy­nie z dość wąską oszewką szyjną.
 
Spodnie wykonywano z różnych materiałów m.in.: z płótna lnianego lub lniano-konopnego, zarówno w kolorze naturalnym (białym, szarym), jak i farbo­wane, najczęściej na czarno albo grana­towo, ale czasami na zielono czy brązowo. Portki płócienne w ubiorze odświętnym zostały z czasem zastąpione, zwłaszcza w przypadkach bogatszych chłopów, przez spodnie z tkanin fabrycznych, kupowanych na jarmarkach czy w sklepikach małomia­steczkowych. Były to najczęściej materiały ciemne-czarne lub granatowe. Jeśli chodzi o ich gatunek to najczęściej nabywano cajg, kamargan i kort. W powiecie koneckim wpływy stroju opoczyńskiego sprawiły, że wykonywano spodnie również z wełnia­nych tkanin samodziałowych.
 
Kamizelki to krótkie okrycie bez rękawów zapinane z przodu na całej swej długości. Wcześniej były to lejbiki, potem pod koniec XIX w. kamizelki, różniące się od lejbików większym wycięciem koło szyi, a także przodami szytymi z innego materiału niż tył, podczas gdy lejbiki były w całości z jedne­go rodzaju materiału. Lejbiki szyto z płótna lnianego farbowanego na kolor niebieski, granatowy lub czarny. Wykonywano je też z kupnych materiałów wełnianych w tych samych kolorach, a także z wełnianych tkanin samodziałowych, najczęściej w ko­lorze burym (szarobrązowym). Kamizelki szyto z materiałów kupnych z tym, że na przody dawano tkaninę wełnianą, zaś tył wykonywano początkowo z płótna, potem z tkaniny podszewkowej. Tak lejbiki, jak i kamizelki zapinano z przodu na dwa lub na jeden rząd guzików. Lejbiki czy póź­niejsze kamizelki noszono na koszuli pod sukmaną.
 
Sukmana w początku drugiej połowy XIX wieku wykonywana była z ciemnoszarego sukna, ze stojącym kołnierzykiem o jednym lub dwóch wyłogach obszytych granatowym lub ciemnoniebieskim cien­kim suknem, podobnie jak mankiety ręka­wów. Biedniejsi chłopi zamiast sukmany ubierali lniane kapoty obszywane granato­wym suknem. Na przełomie wieków XIX i XX, jako element męskiego stroju kielec­kiego zaczęła występować sukmana czarna lub granatowa, obficie fałdowana z tyłu, z leżącym kołnierzem i dwoma klapami, nie posiadająca w zasadzie żadnych zdobin poza guzikami dwurzędowego zapięcia i guzicz­kami na klapach z tyłu.
 
Buty z cholewami robiono z juchtowej skóry. Najstarsze typy butów nie były pasowane do stopy, robiono je znacz­nie większe, tak że można było wkładać je bez różnicy na prawą lub lewą nogę. Na przełomie XIX i XX wieku mężczyźni, zwłaszcza młodzi, nosili już buty pasowane, robione na drew­nianej formie z wyższymi obcasami niż w dawniejszych fasonach. Cholewy tych butów miały wyższy przód niż tył i były karbowane.
 
 
Strój odświętny mężatek składał się z koszuli, spódnicy, gorsetu, fartucha, zapaski naramiennej i czepka.
 
Koszule kobiece w stroju kieleckim miały trzy typy kroju. Najstarszym był typ poncha podłużnego. Były one szyte z płótna lniane­go, najczęściej bez kołnierzyków, a jedynie z oszewką szyjną. Oszewkami zakończone były też długie rękawy koszuli. Wyszywano je nićmi w kolorach czerwonym i niebieskim. Drugi typ koszuli miał krój przyramkowy. Szyto je z płótna lnia­nego lub z bawełnianego kartonu. Był to typowo odświętny rodzaj koszuli, zdobiony haftem krzyżykowym, występującym na kołnierzykach, przyramkach, mankietach, a niekiedy nawet na przodach. Wykładany kołnierzyk za­wiązywano na czerwoną wstążeczkę. Trzeci typ koszul, to koszule z karczkiem, mające długie ręka­wy z mankietami, bądź sięgające tylko do łokcia. Wycięcie szyi wykańczano oszewką, niekiedy bardzo szeroką, tworzącą wykła­dany kołnierzyk. Koszule tego typu, szyte przeważnie z kupnych materiałów płócien­nych, ozdabiano białymi haftami pełnymi lub dziurkowanymi. Uzupełnieniem ko­szul były kryzki w formie odrębnych kołnie­rzyków wykonywanych z białego cienkiego płócienka, batystu lub tiulu, ozdobione mereżką i szy­dełkowymi ząbkami.
 
Spódnice wykonywane były z tkanin zarówno samodziałowych, jak i fabrycz­nych. Samodziałowe spódnice wykonywa­ne z płótna lnianego, białe lub barwione na zielono, brązowo i czerwono, noszono pierwotnie znacznie częściej niż te uszy­te z materiałów fabrycznych. Dopiero na przełomie XIX i XX wieku upowszechniły się spódnice z materiałów kupnych. Były to przede wszystkim spódnice z materia­łów wełnianych w kolorach brązowym, wiśniowym, zielonym i granatowym. Spódnica była u góry ukła­dana w fałdy, zwykle obfitsze z tyłu i wszy­wana w oszewkę zakończoną troczkami do wiązania. U dołu spódnice ozdabiano bądź kilkoma zakładkami, bądź ko­lorową aksamitką. Do spódnic wełnianych przyszywano od spodu listwę z tańszego materiału. Obszywano też dolny brzeg spódnicy, zwłaszcza w starszych typach, sznureczkiem lub tzw. szczotką - lamówką z ostrej wełny, aby zabezpieczyć go przed wystrzępieniem i wytarciem. Dla regionu kieleckiego bardzo charakte­rystyczne były też spódnice z samodziałów wełnianych, tzw. sorce. Najstarsze z nich były dwukolorowe, w pionowe, cienkie paski czarne i czerwone. Długo też były w użyciu tzw. burki - samodziałowe spódnice wełniane wyko­nywane niekiedy z domieszką przędzy ba­wełnianej, mające kolor czarny lub zbliżony do czarnego przetykany białymi nitkami.
 
 Zapaski wełniane nakładano na spódnice. Robione je tak jak wełniane samodziałowe spódnice - sorce i burki, o podobnym ze­stawieniu kolorystycznym (stosowano je­dynie jaśniejsze odcienie) lecz nieco krótsze.
 
Fartuchy szyte zazwyczaj z ma­teriałów kupnych, bawełnianych. Ozda­biano je zazwyczaj przyszytą u dołu falbaną, a bardziej strojne urozmaicano wstaw­kami z pasmanteryjnych taśm i ząbków koronkowych. Odświętne far­tuchy starszych kobiet wykonywane były z czarnej alpaki. Były one szerokie i niekie­dy ozdobione u dołu falbanką lub kilkoma zakładkami.
 
Gorsety szyte były z fabrycz­nych materiałów wełnianych w kolorach ciemnowiśniowym, bławatkowym, granato­wym, brązowym, a także z czarnego aksamitu. U dołu przyszyta była wąska baskina mocno marszczona w fałdki. Większość gorsetów zapinano na jeden rząd guziczków, ozdobnie tłoczonych. Istniał też drugi typ gorsetu. Miał on zamiast baskinki doszyte w pasie tacki (kaletki), był obficie zdobiony koralikami i cekinami i nie był zapinany na guziczki, a sznurowany ko­lorową tasiemką. Gorsety były zdobione wełnia­nymi, kolorowymi tasiemkami ułożonymi w kontrfałdki wokół wycięcia szyi, pach i brzegu rozcięcia na przodzie. Takie samo naszycie występowało u dołu gorsetu nad baskiną oraz na plecach.
 
Zapaski naramienne to bardzo charakterystyczna część kobie­cego stroju kieleckiego. Najstarsze zszyte z dwóch kuponów tkaniny samo­działowej, o poziomym układzie pasków, wszyte w oszewkę z krajki, osłaniały ciało w zasadzie tylko z tyłu i po bokach, na­tomiast przód pozostawiały odsłonięty. Sięgały one za kolana. Były one jednolite (czarne lub modre) albo przetykane białą nicią, co tworzyło wspomniane już pozio­me paski. Wełniane krót­kie zapaski naramienne miały pierwotnie również dwukolorowy raport, zwykle czar­no-czerwony lub niebiesko-czerwony. Następnie wprowadzony zostaje kolor zielony, niebieski, fiołkowy oraz żółty. Należy podkreślić, że właśnie zapaska naramienna jest tym elementem kobiecego stroju kieleckiego, który przetrwał najdłużej.
 
Nakrycie głowy kobiet za­mężnych to najwcześniej biały, płócienny lub batystowy czepek noszony pod dużymi chustkami wiązanymi na przodzie w duży węzeł. W okresie późniejszym zastąpiły go koronkowe półczepki, kryjące tylko wierzch głowy i tiulowe czepce. Półczepki i czepce miały ozdobne szerokie wiązania, za pomocą których były wiązane pod brodą na kokardę.
 
Trzewiki - odświętne obuwie kobiece na wysokim obcasie, podkute mosiężnymi podkówkami. Trzewiki miały długie, sznurowane cholewki z czarnej skórki. Dziewczęta sznurowały trzewiki czerwo­nymi wstążkami, a kobiety czarnymi tasiemkami.
 
Biżuteria była koniecznym uzupełnieniem stroju kobiecego. Przede wszystkim prawdziwe korale tworzące na­szyjniki z kilku sznurów. Noszono też ko­rale sztuczne, jak również szklane paciorki (min. dmuchane kolorowe „dętki"), znane były bursztyny i koraliki przypominające drobne perełki. Do naszyjników doczepia­no często medaliki nabywane w czasie pielgrzymek lub na odpustach.
 
W okresie zimowym kobiety nosiły grubsze spódnice z tkaniny wełnianej zwanej sorcem, w drobne czerwone i czarne paseczki, z doszywanym na przodzie sze­rokim kawałkiem zgrzebnego, gorszego materiału. Noszono też grube spódnice z samodziału wełnianego zwane wełniakami, w różnorodne paski. Na koszulę nakładano kaftaniki z długimi rękawami i haftowane serdaki. Noszone też były grube, wełniane duże chusty z frędzelkami zwane jesionka­mi, okrywające głowę i ramiona.
 
Strój dziewcząt charakteryzował się przede wszystkim bogatszym i bardziej kolorowym haftem koszul na kołnierzykach, przyram­kach i mankietach, bogatsze było też zdob­nictwo gorsetów. Panny nie nosiły czepków, natomiast ubierały, podobnie zresztą jak mę­żatki, cienkie chustki w różnobarwne kwia­ty, zwane szalinówkami.
 
Źródło: Małgorzata Imiołek, Stroje Ludowe Kielecczyzny, Muzeum Wsi Kieleckiej 2012

FILMY

ZDJĘCIA

Strój kielecki - Fot. Agnieszka Markiton
Strój kielecki - Fot. Agnieszka Markiton
Męski strój - Fot. Agnieszka Markiton
Sukmana z fałdami - Fot. Agnieszka Markiton
Koszula ze stójką - Fot. Agnieszka Markiton
Kobiecy strój - Fot. Agnieszka Markiton
Płócienna koszula - Fot. Agnieszka Markiton
Chusta - szalinówka - Fot. Agnieszka Markiton
Gorset - Fot. Agnieszka Markiton
U dołu gorsetu przyszyta baskina - Fot. Agnieszka Markiton
Fartuch zdobiony falbaną - Fot. Agnieszka Markiton
Pliski na spódnicy - Fot. Agnieszka Markiton
Trzewiki - Fot. Agnieszka Markiton

Koncertowe lato na kieleckim rynku

„Koncertowe lato na rynku” - to koncerty, warsztaty i inne ciekawe wydarzenia, które zostaną...

Galowy Koncert Laureatów

44. Międzynarodowy Harcerski Festiwal Kultury Młodzieży Szkolnej zakończył sobotni Galowy Koncert...

I Świętokrzyski Tattoo Sabat

I Świętokrzyski Tattoo Sabat odbędzie się 29 i 30 lipca w Pałacyku Tomasza Zielińskiego w...

Rozbić więzienie UB

W nocy z 4 na 5 sierpnia 1945 roku oddziały Podziemia Niepodległościowego pod dowództwem...

"Niedotańczona żona" najnowszy teledysk kieleckiego zespołu KINDŻAŁ

Teledysk „Niedotańczona żona” spośród 50 piosenek festiwalowych otrzymała ponad 6.000 głosów....

Koncertowe lato na kieleckim rynku

„Koncertowe lato na rynku” - to koncerty, warsztaty i inne ciekawe wydarzenia, które zostaną...

71. rocznica pogromu kieleckiego.

Relacja filmowa z obchodów 71.rocznicy pogromu kieleckiego w dniu 4.lipca 2017 r. Uroczystości...

Koncert „Gospodarze-Gościom” na kieleckiej Kadzielni

Tłumy kielczan i uczestników 44. Międzynarodowego Harcerskiego Festiwalu Kultury Młodzieży...

Powered by Actualizer & Heuristic
Copyright © 2014 by PIK KIELCE
Licznik odwiedzin: 25 079 058
Polityka prywatności | Mapa strony

Cookies

Ta strona korzysta z cookies, które instalowane są w Twojej przeglądarce, więcej informacji w Polityce Prywatności