Strój codzienny A A A

Kielecki, codzienny ubiór męski składał się w lecie z płóciennych zgrzebnych gaci - rodzaj prostych spodni, białe lub barwione, sięgające kostek, zapi­nane w pasie na drewniany kołek lub ścią­gane powrózkiem. Koszula ze zgrzebnego płótna wypuszczona na gacie i najczęściej przepasana rzemiennym paskiem, sięgała pra­wie do kolan. Koszulę zawiązywano tylko pod szyją za pomocą tasiemki, kawałka szmatki lub sznurka, tak że rozcięcie koszuli sięgające pasa było otwarte i widać było gołą pierś. W chłodniejsze dni nakładano dodatkowo płócienne bądź sukienne lejbiki - rodzaj okrycia przypominającego krojem później­sze kamizelki lub zewnętrzne okrycie z rękawami ze zgrzeb­nego płótna zwane kamizelą lub kapotą. Zimą dla zabezpieczenia się od mrozu po prostu zwiększano ilość wymienianej wyżej odzieży, nosząc po kilka par gaci, dwie ka­poty, itp. W użyciu były też długie kożuchy z szerokimi kołnierzami, ale jak wynika z licz­nych opracowań na ten temat, nosili je najczęściej chłopi zajmujący się furmaństwem. Nakrycia głowy miały kilka form - odnotowano rogatywki, ma­giery, maciejówki. Używano też, zwłaszcza przy pracy, kapeluszy słomianych.
Ubiór codzienny kieleckich włościanek skła­dał się najczęściej z długiej lnianej koszuli z doszytym zgrzebnym nadołkiem, czyli doszytą wydłużającą do dołu nadstawką, ciem­nej lnianej spódnicy wierzchniej oraz dłu­giej zapaski zakrywającej cały przód i boki spódnicy. Przy wyjściu z domu na jarmark czy do sąsiadów wkładano lejbiki, tj. krótkie do pasa wierzchnie staniki wykonane z lnia­nego, białego płótna, zapinane z przodu na guziki oraz długie zapaski naramienne, po­wstałe z dwóch zszytych dłuższymi bokami sztuk materiału samodziałowego, związane u góry, z przodu. Zarówno zestaw elemen­tów jak i kolorystyka kobiecego ubioru co­dziennego były bardzo skromne.
 
 
Świętokrzyski codzienny ubiór męski na przełomie XIX i XX w. składał się z zgrzeb­nych spodni ściągniętych trokiem i wypuszczo­nej na nie koszuli z samodziałowego płótna lnianego lub konopnego. Na koszulę w czasie chłodów wkładano lejbik, zbliżony krojem do kamizelki, a na to tzw. guńkę czyli rodzaj płaszcza płóciennego. W zimie noszono samodziałowe spodnie wełniane, a na koszulę i lejbik wkładano spencer czyli sięgającą do pasa kurtkę uszytą najczęściej z brązowego samodziału wełnianego lub kupnego ma­teriału w kolorach białym, czerwonym, zielonym czy czarnym.
Codzienny ubiór kobie­cy w regionie świętokrzyskim na przełomie XIX i XX w. składał się z płóciennej koszuli z nadołkiem oraz również płóciennej spódnicy farbo­wanej na granatowo lub zielono. Na spód­nicę nakładano zgrzebną zapaskę, nieco krótszą niż spódnica. Głowę okrywano chustkami z tkanin fabrycznych, najczę­ściej z płócien lub tkanin bawełnianych, tzw. perkali. W chłodniejsze dni zarzucano na ramiona samodziałową zapaskę w kolo­rze czarnym lub z przewagą kolorów brą­zowego i czarnego. W obejściu używano zapasek zgrzebnych, wychodząc z domu, np. na wieś zmieniano je na wełniane. Zimą noszono ciepłe serdaki i spódnice z grubej tkaniny bawełnianej lub po kilka sztuk naraz odzieży letniej. Używano też wełnianych zapasek przedsobnych, a niekie­dy kobiety nosiły dwie takie zapaski, za­wiązując jedną z przodu, drugą z tyłu. Na ramiona narzucano zapaskę, zaś bogatsze kobiety ubierały kożuchy. Noszono też czar­ne buty z cholewką, na obcasie, wciągane lub sznurowane (trzewiki).
 
Sandomierski codzienny ubiór męski skła­dał się w końcu XIX w. ze spodni zgrzebnych ściągniętych trokiem i wypuszczonej na nie koszuli, zawiązanej pod szyją skraw­kiem czyli kawałkiem kolorowej szmatki. Koszula była przepasana wąskim rzemien­nym pasem. Rozpowszechniające się far­bowane ciemne spodnie zepchnęły białe zgrzebne gacie do roli tzw. kalisonów. Ubiór ten uzupełniała zgrzebna kamiziela. W zimie zamiast kamizieli noszono burochę (brązo­wą niezdobioną sukmanę z taniego sukna) lub kożuch. Biedniejsi chłopi nosili ubrania letnie, wkładane po 2-3 sztuki naraz.
Sandomierski, codzienny ubiór kobiecy składał się z płóciennej koszuli z nadołkiem oraz kaftana i szerokiej jed­nobarwnej spódnicy, którą opasywano zapa­ską. Spódnice posiadały na przodzie dużą wstawkę z gorszego materiału. W zimie nakładano cieplejsze kaftany, czasem obszyte barankiem oraz duże wełniane chusty. Za­możniejsze kobiety nosiły kożuchy.
 
Codzienny ubiór męski krakowski składał się z parcianej koszuli wypuszczonej na portki, uszyte również ze zgrzebnego płótna. Na wierzch noszono płócienną kiklę, wierzchnie okrycie zbliżone krojem do żupana, z długi­mi rękawami, rozcięte z przodu i sięgające nieco poniżej kolan. Kikla nie była zapinana, a jedynie przepasywana skórzanym pasem.
Codzienny, krakowski ubiór kobiecy skła­dał się z koszuli, spódnicy i zapaski, wykonanych z płótna lnianego oraz gorsetu i katanki z tkanin kupnych, np. z perkalu. W zimie kobiety nosiły dłuższe, sukienne, często wa­towane, katany.