W 1598 r. kościół został przez innowierców „spustoszony i zbezczeszczony”. W dokumencie spisanym z okazji biskupiej wizytacji wiadomo, że był drewniany i miał trzy ołtarze. Z opisu z 1731 r. dowiadujemy się, że był orientowany, od północy do prezbiterium przylegała zakrystia, a od zachodu do nawy kruchta-dzwonnica. W 1781 r. odbył się remont świątyni, potem następne, ale mimo tego w 1818 r., po przeprowadzeniu kolejnego remontu, w ramach którego m.in. wymieniono konstrukcję kruchty-dzwonnicy stan obiektu kwitnący nie był: np. dach nadal oczekiwał na reperację, a ołtarze określono jako „wszystkie zniszczone”.
W 1827 r., zamiast kontynuować niekończące się remonty, zdecydowano się rozebrać kościół, a to co z niego zostanie - sprzedać na licytacji. Licytacja jakość do skutku nie doszła, a ocalałe wyposażenie przekazane zostało do sąsiedniej parafii w Rakoszynie. Zachował się z tego czasu opis kościoła zawierający jego wymiary: nawa i prezbiterium miała 25 łokci długości, przy szerokości 13 i wysokości ścian 9 łokci. Dzwonnica była naprawdę wysoka: miała 32 łokcie przy wymiarach podstawy 12 na 7,5 łokcia.
Chociaż kościół istnieć przestał, nie zapomniano o nim. W 1901 r. Felicja Borkiewiczowa, dziedziczka Trzcińca, ufundowała kamienną figurę Matki Boskiej. Posąg ustawiono w tym samym miejscu, gdzie dawniej stał ołtarz. Po dwudziestu siedmiu latach od ustawienia figury Madonny, parafianie z własnych funduszy podjęli budowę nowego kościoła.
Nie znamy nazwiska autora projektu. Nowy kościół ustawiono na miejscu starego i podobnie jak w starym, jego prezbiterium skierowano na wschód. Jego układ nie nawiązuje bezpośrednio do „poprzednika” – jest zestawiony z dwóch kwadratów: prezbiterium i zachodniej kruchty oraz dwóch bardzo różniących się wielkością prostokątów: nawy i zakrystii, położonej na południe od prezbiterium.
Kościół ma konstrukcję zrębową, podpartą podmurówką z cegły. Dachy mają więźbę krokwiowo-płatwiową i pokrycie z blachy. Przy wspólnej płaszczyźnie okapów, na skutek różnych rozpiętości, dwupołaciowe dachy kruchty i prezbiterium niższe są od dachu nawy. Góruje nad nimi ośmioboczna wieżyczka na sygnaturkę z arkadkową latarenką pod cebulastym hełmem.
Elewacje kościoła pokrywają szalunki z pionowo mocowanych desek z listwowaniem, wąskim niby gzymsem podzielone na dwie kondygnacje. Trójkątny szczyt, z obdaszkiem, pokrywa szalunek z desek łączonych w nakładkę.
Wnętrze nie jest szczególnie interesujące. Nad nawą i prezbiterium wykonano pozorne sklepienie kolebkowe o obniżonej strzałce. Największą wartością nie są w przypadku trzcinieckiej świątyni jej walory estetyczne, które zaliczylibyśmy do zaledwie przeciętnych. Wartością nie budząca sporu, jest historyczna kontynuacja oraz uszanowanie „sacrum” miejsca, na którym kościół stał kiedyś i stoi nadal. Budzić musi podziw także determinacja mieszkańców – przez sto lat nie posiadających własnej świątyni, którzy w końcu dzięki determinacji połączonej z ofiarnością, doprowadzili do zbudowania jej „na nowo”. W 1981 r. „na nowo” erygowana została także parafia w Trzcińcu.
Źródło: Roman Mirowski, „Drewniane kościoły i dzwonnice Ziemi Świętokrzyskiej”, 2002 r. RM
Słowniczek:
Konstrukcja wieńcowa, konstrukcja zrębowa (ściana wieńcowa, zrębowa, na zrąb, konstrukcja węgłowa, blok-hauzowa, na zamek) – ściana drewniana znana od czasów prehistorycznych (od neolitu). Nadal kontynuowana w rejonach Polski o tradycjach ciesielskich, takich jak Podhale czy Kurpie. Ściana składa się z ułożonych poziomo wieńców z belek drewnianych łączonych w narożach (węgłach) na zamki z ostatkami lub bez nich. Ostatkami nazywa się wystające poza obrys budynku końce belek. Kształt belek jest zróżnicowany, np. okrąglaki, połowizny, belki prostokątne itp. Belki leżące na sobie łączy się dębowymi kołkami – tyblami, chroniąc je przed przesunięciem. Pomiędzy belkami zachowana jest szczelina na ok. 2 cm, którą uszczelnia się np. słomą, sznurem, pakułami, strużynami, wrzosem, wysuszonym mchem.
Więźba dachowa - konstrukcja szkieletowa dachu, dźwigająca pokrycie. Tradycyjną więźbę stanowią wiązary ustawione prostopadle do kalenicy, wykonane z drewnianych belek zespalanych za pomocą złączy ciesielskich.
Sygnaturka to mała wieża kościelna, w której zazwyczaj umieszcza się najmniejszy z dzwonów, również nazywany sygnaturką. Na dzwonie tym dzwoniono na Sanctus i na podniesienie. Element ten położony jest zazwyczaj nad skrzyżowaniem transeptu z nawą główną w większych kościołach lub nad prezbiterium w mniejszych świątyniach. Sygnaturka pojawiła się w architekturze w średniowieczu. We wnętrzu sygnaturki umieszczano bardzo często dokumenty związane z fundacją kościoła, jako pamiątkę dla przyszłych pokoleń.
Ściany szalowane – czyli deskowane w celu umocnienia, uszczelnienia lub dekoracji konstrukcji.
Obdaszek – element architektoniczny w postaci niewielkiego daszka. Inne określenia to fartuch, okap, podstrzesze czy kapnik. W budynkach drewnianych wąski, jednospadowy daszek umieszczony zazwyczaj pomiędzy szczytem a ścianą. Chroni ścianę lub jej fragment przed wodą deszczową oraz stanowi element podziału architektonicznego.
Sklepienie kolebkowe (beczkowe) - sklepienie w kształcie połowy leżącego walca przeciętego wzdłuż płaszczyzny poziomej. Wykonywane z ciosów kamiennych w kształcie klińca przewiązanych z zasadą mijania spoin. Kolebka sklepienia oparta jest na ścianach podłużnych (ustawionych wzdłuż osi sklepienia). Ściany przejmują obciążenie pionowe i poziome (ciężar i rozpór).
Źródło: pl.wikipedia.org
Opracowanie: Agnieszka Markiton
W 1827 r., zamiast kontynuować niekończące się remonty, zdecydowano się rozebrać kościół, a to co z niego zostanie - sprzedać na licytacji. Licytacja jakość do skutku nie doszła, a ocalałe wyposażenie przekazane zostało do sąsiedniej parafii w Rakoszynie. Zachował się z tego czasu opis kościoła zawierający jego wymiary: nawa i prezbiterium miała 25 łokci długości, przy szerokości 13 i wysokości ścian 9 łokci. Dzwonnica była naprawdę wysoka: miała 32 łokcie przy wymiarach podstawy 12 na 7,5 łokcia.
Chociaż kościół istnieć przestał, nie zapomniano o nim. W 1901 r. Felicja Borkiewiczowa, dziedziczka Trzcińca, ufundowała kamienną figurę Matki Boskiej. Posąg ustawiono w tym samym miejscu, gdzie dawniej stał ołtarz. Po dwudziestu siedmiu latach od ustawienia figury Madonny, parafianie z własnych funduszy podjęli budowę nowego kościoła.
Nie znamy nazwiska autora projektu. Nowy kościół ustawiono na miejscu starego i podobnie jak w starym, jego prezbiterium skierowano na wschód. Jego układ nie nawiązuje bezpośrednio do „poprzednika” – jest zestawiony z dwóch kwadratów: prezbiterium i zachodniej kruchty oraz dwóch bardzo różniących się wielkością prostokątów: nawy i zakrystii, położonej na południe od prezbiterium.
Kościół ma konstrukcję zrębową, podpartą podmurówką z cegły. Dachy mają więźbę krokwiowo-płatwiową i pokrycie z blachy. Przy wspólnej płaszczyźnie okapów, na skutek różnych rozpiętości, dwupołaciowe dachy kruchty i prezbiterium niższe są od dachu nawy. Góruje nad nimi ośmioboczna wieżyczka na sygnaturkę z arkadkową latarenką pod cebulastym hełmem.
Elewacje kościoła pokrywają szalunki z pionowo mocowanych desek z listwowaniem, wąskim niby gzymsem podzielone na dwie kondygnacje. Trójkątny szczyt, z obdaszkiem, pokrywa szalunek z desek łączonych w nakładkę.
Wnętrze nie jest szczególnie interesujące. Nad nawą i prezbiterium wykonano pozorne sklepienie kolebkowe o obniżonej strzałce. Największą wartością nie są w przypadku trzcinieckiej świątyni jej walory estetyczne, które zaliczylibyśmy do zaledwie przeciętnych. Wartością nie budząca sporu, jest historyczna kontynuacja oraz uszanowanie „sacrum” miejsca, na którym kościół stał kiedyś i stoi nadal. Budzić musi podziw także determinacja mieszkańców – przez sto lat nie posiadających własnej świątyni, którzy w końcu dzięki determinacji połączonej z ofiarnością, doprowadzili do zbudowania jej „na nowo”. W 1981 r. „na nowo” erygowana została także parafia w Trzcińcu.
Źródło: Roman Mirowski, „Drewniane kościoły i dzwonnice Ziemi Świętokrzyskiej”, 2002 r. RM
Słowniczek:
Konstrukcja wieńcowa, konstrukcja zrębowa (ściana wieńcowa, zrębowa, na zrąb, konstrukcja węgłowa, blok-hauzowa, na zamek) – ściana drewniana znana od czasów prehistorycznych (od neolitu). Nadal kontynuowana w rejonach Polski o tradycjach ciesielskich, takich jak Podhale czy Kurpie. Ściana składa się z ułożonych poziomo wieńców z belek drewnianych łączonych w narożach (węgłach) na zamki z ostatkami lub bez nich. Ostatkami nazywa się wystające poza obrys budynku końce belek. Kształt belek jest zróżnicowany, np. okrąglaki, połowizny, belki prostokątne itp. Belki leżące na sobie łączy się dębowymi kołkami – tyblami, chroniąc je przed przesunięciem. Pomiędzy belkami zachowana jest szczelina na ok. 2 cm, którą uszczelnia się np. słomą, sznurem, pakułami, strużynami, wrzosem, wysuszonym mchem.
Więźba dachowa - konstrukcja szkieletowa dachu, dźwigająca pokrycie. Tradycyjną więźbę stanowią wiązary ustawione prostopadle do kalenicy, wykonane z drewnianych belek zespalanych za pomocą złączy ciesielskich.
Sygnaturka to mała wieża kościelna, w której zazwyczaj umieszcza się najmniejszy z dzwonów, również nazywany sygnaturką. Na dzwonie tym dzwoniono na Sanctus i na podniesienie. Element ten położony jest zazwyczaj nad skrzyżowaniem transeptu z nawą główną w większych kościołach lub nad prezbiterium w mniejszych świątyniach. Sygnaturka pojawiła się w architekturze w średniowieczu. We wnętrzu sygnaturki umieszczano bardzo często dokumenty związane z fundacją kościoła, jako pamiątkę dla przyszłych pokoleń.
Ściany szalowane – czyli deskowane w celu umocnienia, uszczelnienia lub dekoracji konstrukcji.
Obdaszek – element architektoniczny w postaci niewielkiego daszka. Inne określenia to fartuch, okap, podstrzesze czy kapnik. W budynkach drewnianych wąski, jednospadowy daszek umieszczony zazwyczaj pomiędzy szczytem a ścianą. Chroni ścianę lub jej fragment przed wodą deszczową oraz stanowi element podziału architektonicznego.
Sklepienie kolebkowe (beczkowe) - sklepienie w kształcie połowy leżącego walca przeciętego wzdłuż płaszczyzny poziomej. Wykonywane z ciosów kamiennych w kształcie klińca przewiązanych z zasadą mijania spoin. Kolebka sklepienia oparta jest na ścianach podłużnych (ustawionych wzdłuż osi sklepienia). Ściany przejmują obciążenie pionowe i poziome (ciężar i rozpór).
Źródło: pl.wikipedia.org
Opracowanie: Agnieszka Markiton
