Wtorek, 11 sierpnia 2020 - Luizy, Włodzmierza, Zuzanny

Park Etnograficzny w Tokarni - chałupa ze Świątnik A A A

Czwartek, 1 września 2011 Autor: Agnieszka Markiton
Chałupa ze Świątnik to dwubudynek mieszczący pod wspólnym dachem również „stajnię” - pomieszczenie inwentarskie. Została wybudowana w 1758 roku najprawdopodobniej przez rodzinę Draganów.
Jest to dom szerokofrontowy, jednotraktowy o planie: komora - sień - izba - stajnia. Wzniesiono go z drewna modrzewiowego. Przyciesia leżą na gruncie, częściowo na kamieniach. Wieńcowe ściany z połowizn i cieńszych bali ociosanych czworobocznie, węgłowane są na obłap, a belki pasowane do siebie ściśle, bez konieczności uszczelniania mchem. Część zawierającą „stajnię” dostawiono w konstrukcji sumikowo - łątkowej. Dach jest czterospadowy pokryty strzechą o schodkowych narożach.
Na pokrytej pobiałą belce tragarzu w izbie można odczytać ozdobiony trzema rozetami napis: Benedic Domine Et omnes chabitantes inea Anno Domini 1758.
Najciekawszym fragmentem chałupy, który zachował się do współczesności jest archaiczny komin typu zbrożyna, zwany też sztagowym. Jego konstrukcję stanowią cztery drewniane słupy (sztagi) zbiegające się ku górze, a stojące na gruncie. Powiązane są poprzeczkami, do tych zaś przybite są pionowe żerdki, na każdej ze ścian. Żerdki te opleciono szczelnie słomianymi warkoczami i polepiono gliną. Część komina ponad dachem jest obłożona snopkami słomy i stanowi całość ze strzechą.
W podstawie komina, dostępnej z sieni przez niskie drzwiczki, urządzona jest kuchenka z trzonem z blachami - najprawdopodobniej dobudowanym w późniejszym czasie. W izbie znajduje się trzon kuchenny z blachami, ogrzewacz i piec chlebowy.
We wszystkich pomieszczeniach chałupy zamiast podłóg położono gliniane polepy.
Ciekawe są drzwi do stajni, które wykonano w konstrukcji łątkowej, z deskowaną pionowo taflą. Drzwi do sieni i komory zawieszone są na biegunach, zamykane drewnianą zaporą. Natomiast drzwi do sieni dodatkowo wyposażono w drewniany zamek zwany kołowrotkiem.
Chałupa jest bielona w całości z wyjątkiem tafli drzwi do komory i stajni.
Zgodnie z powszechnym pozarolniczym zajęciem mieszkańców Świątnik, chałupa jest mieszkaniem niciorza, dlatego w obszernej komorze umieszczono warsztat tkacki i szereg pomocniczych sprzętów: potak, wijadła, szpularz, płochy, czółenka. Tkacz wyrabiał tradycyjne płótno lniane bielone, zgrzebne oraz tkaniny wełniane.
Wyposażenie izby jest skromne, m.in. jedno z dwóch łóżek jest bardzo małe, choć nie było przeznaczone dla dziecka. Klepkowa konewka stojąca pod półką na naczynia służyła do przynoszenia wody. Powszechnie używana w każdym gospodarstwie niecechowana waga, tzw. przeźmian jest i w tej chałupie, ale kamienny, ociosany obciążnik czyni zeń jeden z ciekawszych eksponatów.

Źródło: Tomasz Dzikowski, Park Etnograficzny w Tokarni, informator turystyczny, Kielce 1999

Słowniczek:
Przycieś (podwalina) w budownictwie drewnianym: podstawa wykonana z odpowiednio spojonych belek, na której opiera się ściana.
Konstrukcja wieńcowa (ściana wieńcowa, konstrukcja węgłowa, blok-hauzowa, na zrąb, zrębowa, na zamek) - ściana drewniana znana już w czasach prehistorycznych (od neolitu). Do dzisiaj kontynuowana w rejonach o bogatych tradycjach ciesielskich takich jak Podhale czy Kurpie. Ściana składa się z ułożonych poziomo wieńców z belek drewnianych łączonych w narożach (węgłach) na zamki z ostatkami lub bez nich. Ostatkami nazywa się wystające poza obrys budynku końce belek. Belki leżące na sobie łączy się na ogół dębowymi kołkami - tyblami, chroniąc je przed przesunięciem. Szczelinę pomiędzy nimi należy uszczelnić np. sznurem, pakułami, wysuszonym mchem.
Węgieł – narożnik, w ścianie wieńcowej naroże budynku wykonane z dwóch krzyżujących się belek drewnianych, z których zbudowana jest ściana.
Konstrukcja sumikowo-łątkowa - rodzaj szkieletowej konstrukcji ściany składającej się z następujących elementów:
• podwalina – belka pozioma oparta na fundamencie
• słupki (łątki) – elementy pionowe połączone na czopy z podwaliną i oczepem. W słupkach w konstrukcji tradycyjnej są wykonane podłużne wyżłobienia, czasem bruzdy otrzymuje się przez nabicie listew.
• oczep – górna belka zamykająca ścianę
• sumiki – poziome bale wsuwane w wyżłobienia w łątkach
• miecze – czasem stosowanych w narożach budynku. Pełnią podobną rolę jak zastrzały w konstrukcji ryglowej (mur pruski), czyli usztywniają konstrukcję.
Tragarz (siestrzan, sosręb, sosrąb,) - główna belka w stropie drewnianym. Biegnie w kierunku poprzecznym do pozostałych belek. Zazwyczaj ma większy przekrój. W przeszłości sosręb często pełnił funkcję ozdobną. Umieszczano na nim datę wzniesienia budynku, opatrywano go znakiem (gmerkiem) cieśli lub nazwiskiem właściciela; bywał też pokryty ornamentem albo zdobiony sentencjami i życzeniami.

ZDJĘCIA

Chałupa ze Świątnik - Szerokofrontowy dom z 1758 r.
Chałupa ze Świątnik - Wieńcowe ściany chałupy
Chałupa ze Świątnik - Stajnia o konstrukcji sumikowo - łątkowej
Chałupa ze Świątnik - Czterospadowy dach pokryty strzecha o schodkowych narożach
Chałupa ze Świątnik - Izba
Chałupa ze Świątnik - Biedne wyposażenie izby
Chałupa ze Świątnik - Naczynia
Chałupa ze Świątnik - Trzon kuchenny w izbie
Chałupa ze Świątnik - Blachy na kuchni
Chałupa ze Świątnik - Kołowrotek
Chałupa ze Świątnik - Kuchenka u podstawy komina
Chałupa ze Świątnik - Miejsce dla rodziców po przekazaniu gospodarstwa
Chałupa ze Świątnik - Rysunek przekrojowy komina sztagowego z zasobów Muzeum Wisi Kieleckiej
Chałupa ze Świątnik - Usytuowanie chałupy ze Świątnik w Parku Etnograficznym w Tokarni

Teatr Plastyczny SEN wirtualnym uczestnikiem Międzynarodowego Forum Kultury w Rosji!

W dniach 20-24 sierpnia br. w Sankt Petersburgu w Rosji odbędzie się Międzynarodowe Forum...

Uroczystości upamiętniające zagładę Żydów z kieleckiego getta

Stowarzyszanie im. Jana Karskiego zaprasza na uroczystości upamiętniające zagładę Żydów z...

Nowy tydzień i nowe propozycje kina FENOMEN! Repertuar 7 -13 sierpnia 2020

Serdecznie zapraszamy do zapoznania się z najnowszym repertuarem, jaki na nadchodzące dni...

Sierpniowe Senior Show on-line

W ostatnią niedzielę sierpnia (30 sierpnia) o godzinie 17.00 w sali lustrzanej Wojewódzkiego Domu...

„Dzień Fotografii” w Skansenie w Tokarni!

Ciekawe wydarzenie czeka zawodowych fotografów i pasjonatów fotografii. Portal polonijny...

„Na Ponidziu wiosna trwa” w weekend 14-16 sierpnia!

Lato w pełni ale to wiosna zagościła w nazwie organizowanego na Ponidziu wydarzenia kulturalnego...

Eliminacje do 44. Buskich Spotkań z Folklorem w Opatowie

W sobotę, 18 lipca w Amfiteatrze Opatowskiego Centrum Kultury odbyły się pierwsze eliminacje do...

Znamy szczegółowy harmonogram VI Wakacyjnego Festiwalu Sztuki dla Dzieci i Młodzieży Hurra! ART!

Już po raz szósty Teatr Lalki i Aktora "Kubuś" organizuje Wakacyjny Festiwal Sztuki dla Dzieci i...

Powered by Actualizer & Heuristic
Copyright © 2014 by PIK KIELCE
Licznik odwiedzin: 43 291 952
Polityka prywatności | Mapa strony

Cookies

Ta strona korzysta z cookies, które instalowane są w Twojej przeglądarce, więcej informacji w Polityce Prywatności