Wtorek, 11 sierpnia 2020 - Luizy, Włodzmierza, Zuzanny

Park Etnograficzny w Tokarni - chałupa z Chrobrza A A A

Czwartek, 1 września 2011 Autor: Agnieszka Markiton
Chałupa z Chrobrza została wybudowana około 1868 roku. Pochodzi ze wsi wielodrożnicowej, charakterystycznej dla obszarów lessowych Kielecczyzny. Chroberz, niegdyś wieś książęca, od XVI wieku do II wojny światowej wchodził w skład Ordynacji Myszkowskich, której właścicielem w XIX wieku był Aleksander hrabia Wielopolski i w nim osadził swój ród.
Chałupy budowano tam w jednotraktowym układzie: sień - izba - komora, przeważnie szerokofrontowe, choć bywało, że szczególne warunki skłaniały do usytuowania wejścia w szczycie. Tak miało miejsce w najstarszej z nich, wzniesionej przez Władysława Juszczyka. Układ pomieszczeń półtoratraktowy: sień z izbą kuchenną - izba - komora z wyjściem na podwórze. Wydzielenie dodatkowej kuchni w sieni jest kolejną nietypową cechą tego budynku. Według tradycji tę małą izbę zajmowali dziadkowie - byli gospodarze po przekazaniu ziemi następcom.
Ściany wykonano w konstrukcji sumikowo-łątkowej. Dębowe łątki wkopano w ziemię i nie zastosowano przyciesi, a sosnowe sumiki ociosano klinowo bez czopów. Jest to prymitywne i archaiczne rozwiązanie. Chałupę przykrywa czterospadowy dach, poszyty słomą ułożoną w narożach schodkowo. Końcówki belek stropowych ociosano od dołu łukiem i sfazowano ich krawędzie nad wszystkimi pomieszczeniami, z obu stron chałupy.
We wszystkich pomieszczeniach położone są gliniane polepy.
Urządzenia ogniowe wzniesiono z kamienia i gliny, przy czym po północnej stronie budynku ich mur stanowi część ściany, między dwoma szeregami sumików. W izbie znajduje się trzon kuchenny z nalepą do palenia otwartego ognia i kowalskim dynarkiem oraz piec grzewczy z wnęką, w której jest palenisko z blachami. W kuchence, dostępnej z bardzo ciasnej sieni, znajduje się trzon kuchenny z blachami. Tam też znajdują się podstawowe sprzęty gospodarcze, jakie zwykle stały w większej sieni.
Chałupa jest bielona w całości, z zewnątrz i wewnątrz, z powałami i taflami drzwi. Jako taflę drzwi z sieni do kuchenki, wtórnie wykorzystano blat stołu.
Okna są sześciopolowe, nie otwierane. W izbie od strony podwórza widzimy dwa oraz jedno w tylnej ścianie. Najmniejsze, czteropolowe okno znajduje się w ścianie frontowej i doświetla kuchenkę przy sieni.
Wyposażenie chałupy jest bardzo ubogie. Meble w izbie takie jak: łóżka, stół, półka na naczynia są skromne i prymitywnie wykonane. Niesymetryczny podział ściany otworem drzwiowym spowodował, że łóżka ustawiono nie w jednej linii, lecz stoją one pod kątem prostym do siebie, rozdzielone drzwiami do komory.
W komorze nie ma wielu różnorodnych naczyń zasobowych, a ziarno przechowywano w niewielkim sąsieku.
Pod oknami izby znajduje się mały ogródek kwiatowy otoczony wiklinowym płotem.

Źódło: Tomasz Dzikowski, Park Etnograficzny w Tokarni, informator turystyczny, Kielce 1999

Słowniczek:
Konstrukcja sumikowo-łątkowa - rodzaj szkieletowej konstrukcji ściany składającej się z następujących elementów:
• podwalina – belka pozioma oparta na fundamencie
• słupki (łątki) – elementy pionowe połączone na czopy z podwaliną i oczepem. W słupkach w konstrukcji tradycyjnej są wykonane podłużne wyżłobienia, czasem bruzdy otrzymuje się przez nabicie listew.
• oczep – górna belka zamykająca ścianę
• sumiki – poziome bale wsuwane w wyżłobienia w łątkach
• miecze – czasem stosowanych w narożach budynku. Pełnią podobną rolę jak zastrzały w konstrukcji ryglowej (mur pruski), czyli usztywniają konstrukcję.
Jętka - pozioma belka w górnej części wiązara jętkowego, podpierająca krokwie, jest elementem ściskanym. Jętki mocowane tuż przy kalenicy nazywane są grzędami.

ZDJĘCIA

Chałupa z Chrobrza - Dom o konstrukcji sumikowo-łątkowej z 1868 r.
Chałupa z Chrobrza - Ogródek kwiatowy otoczony wiklinowym płotem
Chałupa z Chrobrza - Dach poszyty słomą
Chałupa z Chrobrza - Wejście od szczytu
Chałupa z Chrobrza - Ociosane od dołu i sfazowane końcówki belek stropowych
Chałupa z Chrobrza - Wyposażenie izby
Chałupa z Chrobrza - Trzon kuchenny w izbie
Chałupa z Chrobrza - Komora
Chałupa z Chrobrza - Dodatkowa kuchnia w sieni
Chałupa z Chrobrza - Rysunek przekrojowy chałupy z zasobów Muzeum Wsi Kieleckiej
Chałupa z Chrobrza - Usytuowanie chałupy z Chrobrza w Parku Etnograficznym w Tokarni

Teatr Plastyczny SEN wirtualnym uczestnikiem Międzynarodowego Forum Kultury w Rosji!

W dniach 20-24 sierpnia br. w Sankt Petersburgu w Rosji odbędzie się Międzynarodowe Forum...

Uroczystości upamiętniające zagładę Żydów z kieleckiego getta

Stowarzyszanie im. Jana Karskiego zaprasza na uroczystości upamiętniające zagładę Żydów z...

Nowy tydzień i nowe propozycje kina FENOMEN! Repertuar 7 -13 sierpnia 2020

Serdecznie zapraszamy do zapoznania się z najnowszym repertuarem, jaki na nadchodzące dni...

Sierpniowe Senior Show on-line

W ostatnią niedzielę sierpnia (30 sierpnia) o godzinie 17.00 w sali lustrzanej Wojewódzkiego Domu...

„Dzień Fotografii” w Skansenie w Tokarni!

Ciekawe wydarzenie czeka zawodowych fotografów i pasjonatów fotografii. Portal polonijny...

„Na Ponidziu wiosna trwa” w weekend 14-16 sierpnia!

Lato w pełni ale to wiosna zagościła w nazwie organizowanego na Ponidziu wydarzenia kulturalnego...

Eliminacje do 44. Buskich Spotkań z Folklorem w Opatowie

W sobotę, 18 lipca w Amfiteatrze Opatowskiego Centrum Kultury odbyły się pierwsze eliminacje do...

Znamy szczegółowy harmonogram VI Wakacyjnego Festiwalu Sztuki dla Dzieci i Młodzieży Hurra! ART!

Już po raz szósty Teatr Lalki i Aktora "Kubuś" organizuje Wakacyjny Festiwal Sztuki dla Dzieci i...

Powered by Actualizer & Heuristic
Copyright © 2014 by PIK KIELCE
Licznik odwiedzin: 43 291 875
Polityka prywatności | Mapa strony

Cookies

Ta strona korzysta z cookies, które instalowane są w Twojej przeglądarce, więcej informacji w Polityce Prywatności