Wtorek, 11 sierpnia 2020 - Luizy, Włodzmierza, Zuzanny

Park Etnograficzny w Tokarni - chałupa z Daleszyc A A A

Poniedziałek, 1 sierpnia 2011 Autor: Agnieszka Markiton
Dom szewca z Daleszyc, niewielkiej miejscowości w której udokumentowane tradycje szewskie sięgają XVI wieku, wzniesiono w 1892 roku. Reprezentuje on najstarszy w Daleszycach typ, o co najmniej XVIII-wiecznym rodowodzie. Data 1892, wraz ze znakiem IHS, wycięta jest na belce stropowej w izbie.
Dom stanowi podstawę dwubudynkowej zagrody składającej się z domu z oborą pod wspólnym dachem i stodoły, z wjazdem na podwórze prowadzącym przez dwuskrzydłową bramę z furtką pod gontowym daszkiem dowiązanym do dachu domu.
Budynek ma układ wąskofrontowy o jedno traktowym planie: sień z wyjściem na podwórze i piwnicą - izba - obora, z drzwiami wejściowymi umieszczonymi „od ulicy. Ma on konstrukcję wieńcową z sosnowych krawędziaków. Przyciesie jest węgłowane na zamek, pozostałe belki - na obłap. Ustawiony jest na podmurówce z kamieni polnych. Część stanowiącą oborę dostawiono poprzez łątki. Jest ona węższa, a ściana elewacji południowej w związku z tym jest uskokowo cofnięta za węgłem izby.
Trzyspadowy dach jest poszyty gontem, wykonanym techniką łupania. Ze względu na cofnięcie ściany, płatew nad oborą spoczywa na wysuniętych do szerokości izby belkach stropowych.
Okno izby trójdzielne, sześciopolowe pomalowane jest jasnobrązową farbą olejną, tak jak i płycinowe drzwi z sieni do izby. Interesujące są drzwi z sieni na podwórze, o konstrukcji taflowej, w których od zewnątrz podrzeźbiono dwie pseudopłyciny.
Urządzenia ogniowe wykonane są z kamienia i cegły na glinie. Podstawa trzonu jest widoczna w licu północnej ściany i tam belki powiązane są łątkami. Jeden trzon kuchenny z blachami znajduje się w izbie, a drugi taki sam w sieni. Spełniała ona rolę „letniej kuchni", a ze względu na przestronność była także miejscem wykonywania wielu prac gospodarczych i swoistym magazynem - w domu nie było na to odrębnej komory.
Szewstwo było zajęciem dodatkowym gospodarza, który utrzymywał się przede wszystkim z małego gospodarstwa rolnego, a choć wyrób i reperacja obuwia zapewniały w miasteczku licznych klientów - nie był osobą zamożną. Rzemiosło nie wymagało kłopotliwego wyposażenia warsztatowego i uprawiano je w izbie, gdzie dziś - obok tradycyjnego skromnego wyposażenia: łóżka, kredensu, małego stolika, na ścianach wyszywanych makat, można oglądać: stół szewski, kopyta, prawidła, kroje do butów i szereg specjalistycznych narzędzi, takich jak: gładziki pasowe, strzałkowe, siodełkowe, ambusowe, tarniki, karbowniki otoku, pocięgle, szydła, nakłuwacze, krajaki. Obrazu warsztatu dopełniają kawałki skór, drewniane ćwieczki do przybijania podeszew i stare obuwie.

Źródło: Tomasz Dzikowski, Park Etnograficzny w Tokarni, informator turystyczny, Kielce 1999

Słowniczek:
Gont – drewniany materiał do wykonywania pokryć dachowych. Deseczka z drewna iglastego, o przekroju klina, z wpustem wzdłuż szerszej krawędzi. Łączona poprzez wsunięcie jednej deseczki w drugą.
Konstrukcja wieńcowa (ściana wieńcowa, konstrukcja węgłowa, blok-hauzowa, na zrąb, zrębowa, na zamek) - ściana drewniana znana już w czasach prehistorycznych (od neolitu). Do dzisiaj kontynuowana w rejonach o bogatych tradycjach ciesielskich takich jak Podhale czy Kurpie. Ściana składa się z ułożonych poziomo wieńców z belek drewnianych łączonych w narożach (węgłach) na zamki z ostatkami lub bez nich. Ostatkami nazywa się wystające poza obrys budynku końce belek. Belki leżące na sobie łączy się na ogół dębowymi kołkami - tyblami, chroniąc je przed przesunięciem. Szczelinę pomiędzy nimi należy uszczelnić np. sznurem, pakułami, wysuszonym mchem.
Przycieś (podwalina) w budownictwie drewnianym: podstawa wykonana z odpowiednio spojonych belek, na której opiera się ściana.
Konstrukcja sumikowo-łątkowa - rodzaj szkieletowej konstrukcji ściany składającej się z następujących elementów:
• podwalina – belka pozioma oparta na fundamencie
• słupki (łątki) – elementy pionowe połączone na czopy z podwaliną i oczepem. W słupkach w konstrukcji tradycyjnej są wykonane podłużne wyżłobienia, czasem bruzdy otrzymuje się przez nabicie listew.
• oczep – górna belka zamykająca ścianę
• sumiki – poziome bale wsuwane w wyżłobienia w łątkach
• miecze – czasem stosowanych w narożach budynku. Pełnią podobną rolę jak zastrzały w konstrukcji ryglowej (mur pruski), czyli usztywniają konstrukcję.
Węgieł – narożnik, w ścianie wieńcowej naroże budynku wykonane z dwóch krzyżujących się belek drewnianych, z których zbudowana jest ściana.
Płycina – cienka deseczka w okładzinach ścian (boazeriach), wypełnienie lub okładzina skrzydła drzwi. Także pole o dowolnym kształcie (najczęściej spotykane są prostokątne) w ścianie, cokole, płaszczyźnie pilastra, często wgłębione, obramowane, gładkie lub wypełnione dekoracją.

ZDJĘCIA

Chałupa z Daleszyc - Dom wybudowany w 1892 r.
Chałupa z Daleszyc - Dwuskrzydłowa brama z furtką i wejście do budynku
Chałupa z Daleszyc - Gontowy daszek dołączony do dachu domu
Chałupa z Daleszyc - Budynek wąskofrontowy o jedno traktowym planie
Chałupa z Daleszyc - Dom o konstrukcji wieńcowej
Chałupa z Daleszyc - Trzyspadowy dach poszyty gontem
Chałupa z Daleszyc - Zagroda
Chałupa z Daleszyc - Okno izby trójdzielne, sześciopolowe
Chałupa z Daleszyc - Sień
Chałupa z Daleszyc - Izba
Chałupa z Daleszyc - Skromne wyposażenie
Chałupa z Daleszyc - Zakład szewski znajdował się w izbie
Chałupa z Daleszyc - Stół szewski
Chałupa z Daleszyc - Trzon kuchenny z blachami
Chałupa z Daleszyc - Usytuowanie chałupy z Daleszyc w Parku Etnograficznym w Tokarni

Teatr Plastyczny SEN wirtualnym uczestnikiem Międzynarodowego Forum Kultury w Rosji!

W dniach 20-24 sierpnia br. w Sankt Petersburgu w Rosji odbędzie się Międzynarodowe Forum...

Uroczystości upamiętniające zagładę Żydów z kieleckiego getta

Stowarzyszanie im. Jana Karskiego zaprasza na uroczystości upamiętniające zagładę Żydów z...

Nowy tydzień i nowe propozycje kina FENOMEN! Repertuar 7 -13 sierpnia 2020

Serdecznie zapraszamy do zapoznania się z najnowszym repertuarem, jaki na nadchodzące dni...

Sierpniowe Senior Show on-line

W ostatnią niedzielę sierpnia (30 sierpnia) o godzinie 17.00 w sali lustrzanej Wojewódzkiego Domu...

„Dzień Fotografii” w Skansenie w Tokarni!

Ciekawe wydarzenie czeka zawodowych fotografów i pasjonatów fotografii. Portal polonijny...

„Na Ponidziu wiosna trwa” w weekend 14-16 sierpnia!

Lato w pełni ale to wiosna zagościła w nazwie organizowanego na Ponidziu wydarzenia kulturalnego...

Eliminacje do 44. Buskich Spotkań z Folklorem w Opatowie

W sobotę, 18 lipca w Amfiteatrze Opatowskiego Centrum Kultury odbyły się pierwsze eliminacje do...

Znamy szczegółowy harmonogram VI Wakacyjnego Festiwalu Sztuki dla Dzieci i Młodzieży Hurra! ART!

Już po raz szósty Teatr Lalki i Aktora "Kubuś" organizuje Wakacyjny Festiwal Sztuki dla Dzieci i...

Powered by Actualizer & Heuristic
Copyright © 2014 by PIK KIELCE
Licznik odwiedzin: 43 291 471
Polityka prywatności | Mapa strony

Cookies

Ta strona korzysta z cookies, które instalowane są w Twojej przeglądarce, więcej informacji w Polityce Prywatności