Gwizdki ceramiczne w zbiorach MNKi A A A

Środa, 24 marca 2021 Autor: Edyta Ruszkowska

Gwizdki ceramiczne są traktowane zazwyczaj jako zabawki, a tak naprawdę należą do grupy aerofonów, czyli dętych instrumentów muzycznych. Te niewielkie przedmioty powstawały w pracowniach garncarskich na terenie całej Polski.

Wykonywał je sam garncarz lub jego uczeń. Często też swoich sił próbowały dzieci, które podpatrywały pracę ojca. Była to uboczna gałąź zasadniczej produkcji, którą oczywiście stanowiły naczynia codziennego użytku, takie jak garnki, misy, dzbany, dwojaki.

Natomiast gwizdki, ptaszki i miniaturowe naczynia były wykonywane dla relaksu w wolnych chwilach. Najwięcej takich formowanych ręcznie zabawek wytwarzano w okresie zimowym, gdy było mniej zajęć gospodarskich. Sprzedawano je podczas jarmarków i odpustów, a ich ceny były niewielkie. Popularne formy to ptaszki – koguty, kury, gołębie i koniki, ludzie zwykle występowali jako jeźdźcy na koniach, rzadziej jako indywidualne postacie.

Gliniany gwizdek posiada wydrążone wnętrze i dwa otwory – przez jeden wdmuchiwano powietrze, drugi wydawał dźwięk. Jednak były i takie, które posiadały kilka otworów. Dzięki takiemu układowi można było na nich wygrywać proste melodie.

Jeszcze w początkach XX wieku te ceramiczne drobiazgi wyrabiano w wielu ośrodkach garncarskich. Prezentowane przykłady pochodzą z nieistniejących już ośrodków w Iłży, Chałupkach i Sobótce. Gwizdki zależnie od regionu były nazywane świstawkami, gwizdawkami, piszczkami lub świstkami.

Źródło: MNKi
Opracowanie: Anna Latos-Paryska