Sobota, 19 sierpnia 2017 - Emilii, Julinana, Konstancji

Strój weselny A A A

Czwartek, 8 czerwca 2017 Autor: Agnieszka Markiton
Strój ludowy był wyróżnikiem pewnej grupy lokalnej w stosunku do innych tego typu grup ze względu na przynależność kulturowo-regionalną. Natomiast stroje obrzędowe wyznaczać miały miejsce i funkcję członków tej samej grupy biorących udział w uroczystościach o charakterze obrzędowym, wyróżniając konkretne osoby spośród pozostałych uczestników.
Trzeba podkreślić, że pier­wotnie stroju obrzędowego nie stanowił jakiś całkowicie inny zestaw odzieży, który różniłby się kompletnie od stroju odświęt­nego stosowanego przy innych okazjach. Wyznacznikami obrzędowego charakteru stroju włościańskiego były zatem najczęściej kolorystyka oraz pojedyncze, dodatkowe elementy odzieży bądź drobne atrybuty i zdobiny.
Najbar­dziej wyraziste elementy różnicujące strój weselny od stroju noszonego przy innych okazjach widoczne są w stroju panny mło­dej oraz drużbów weselnych, nieco mniej w stroju pana młodego.
 
Świętokrzyski strój weselny
We wsiach świętokrzyskich „młody" brał ślub w sukmanie, a do czapki przypięty miał tzw. bukiet z dużą białą kokardą, czym odróżniał się od drużbów, którzy przy bu­kietach na czapce mieli małe kokardki. Bukiety przy czapkach robione były początkowo z gałązek ruty, a w póź­niejszych czasach ze sztucznych kwiatków. Starszy drużba miał przy wianku, noszonym bądź przy czapce bądź na piersi, dużą, po­dwójną kokardę z białej i czerwonej wstąż­ki.
Panna młoda, we wsiach świętokrzyskich, ubrana była w białą koszulę i białą spódnicę haftowaną lub z naszywanymi ta­siemkami. Nakładano również gorsety w odcieniach czerwieni i kolorowe duże fartuchy. Na ramiona, zwłaszcza zimą, zarzucano „młodej" dużą wzorzystą chustę szalinówkę o jasnym tle, ewentualnie zapaskę o trady­cyjnej świętokrzyskiej kolorystyce (czarne prążki na czerwonym tle). Najbardziej charakterystycznym elementem stroju panny młodej było nakrycie głowy, tzw. strójnik. W północnej części świętokrzyskiego był to wianek z mirtu, z długimi kolorowymi wstążkami spadającymi na plecy. Dużo bar­dziej strojny był tzw. strefień, mający formę wysokiego, pionowego walca, który tworzy­ły upięte na kartonowym stelażu wstążki, przetykane srebrny szy­chem. Poniżej dolnej krawędzi strefienia wstążki opadały luźno, na ramiona i plecy.
 
Kielecki strój weselny
W stroju kieleckim, podobnie jak w święto­krzyskim, pan młody występował w sukma­nie (w tym wypadku z granatowego sukna) i miał przypięty do czapki bukiecik z ruty lub sztucznych kwiatów wykonanych ze wstążek. Natomiast drużbów wyróżniały pęki kogucich piór przypinane do czapek. Z czasem dodano do nich jeszcze kilka sztucznych kwiatków i długą czerwoną wstążkę. Odnotowano także stroik dla druż­by, zwany „trzęsionką". Był on utworzo­ny z pierścionków skręcanych ze słomy owsianej, łączonych w pęczki i przypina­nych do czapki.
Wyróżnikiem kieleckiego, ślubnego stroju kobie­cego był jedynie specyficzny przystrój głowy w postaci strefienia. Boki strefienia wysokości ok. 15 cm robiono z obrączki tekturowej, obszywanej płótnem, podobnie jak denko. Na bokach upinano szpilkami o kolorowych dużych łebkach przymarszczone wstążeczki, a na wierzchu złocisty galonik. Niektóre strefienia miały na denku żywe kwiatki - rozmaryn, rutę i stokrotki. Część wstążek była luźno spusz­czona i sięgała do pasa a nawet do kolan.
 
Sandomierski strój weselny
Weselne stroje włościan sandomierskich różniły się nieco od strojów odświętnych. W I poł. XIX wieku pan młody odziany był w dwie sukmany - modrą i białą. Później jednak zwyczaj ten został zarzucony. Ślub brał „młody" w jednej sukmanie, zaś pod koniec wieku XIX męskim wierzchnim odzieniem ślubnym stała się kapota, po­dobna krojem i zdobieniem do sukmany ale wykonana z czarnego cienkiego sukna fabrycznego. Kapoty szyte w początkach wieku XX były już krótsze i mniej fałdziste niż sukmany, nie były też zdobione, a z tyłu u dołu posiadały rozcięcie. Nakry­cie głowy pana młodego (czerwona roga­tywka lub kaszkiet) ozdobione było z lewej strony bukietem ze sztucznych kwiatów ze szklanymi kolorowymi błyskotkami.
Najbardziej charakterystycznym ele­mentem stroju drużby w Sandomierskiem był nakrochmalony, biały płócienny far­tuch sięgający do kolan. Był on uszyty z pasa płótna o długości 4 - 5 m i szeroko­ści ok. 60 cm. Jeden dłuższy bok wszywany był w oszewkę o dł. ok. 2 metrów, dlatego też cały płat płótna musiał być przed wszy­ciem mocno umarszczony. Fartuchem okręcano się w pasie dwu a nawet trzykrotnie i wiązano z przodu na troczki. Ta archaiczna forma stroju ob­rzędowego zaniknęła na przełomie XIX i XX wieku.
Pannę młodą ubierano w Sandomierskiem na biało. Niemniej sam zestaw elementów stroju ślubnego nie różnił się właściwie od stroju odświętnego na inne okazje. Na roz­puszczone włosy wkładano weselny strójnik. Występowały dwa rodzaje strojników. Jeden, przypominający formą skopek, zro­biony był z tektury i obszyty wstążkami, które biegły znad czoła przez całą głowę do tyłu, gdzie swo­bodnie zwisały. Wstążki upięte były za pomocą szpilek z kolorowymi łebkami, przybierano je dodatkowo kwiatkami i ga­lonami. Drugim typem strojnika była dość wysoka przepaska tekturowa, przybrana rutą, galonikami i sztucznymi kwiatami. Z tylu przyszywano do niej długie wstążki, sięgające zazwyczaj niżej pasa.
 
Krakowski strój weselny
Wśród Krakowiaków żyjących na połu­dniowych i południowo-zachodnich rubie­żach Kielecczyzny przez cały wiek XIX męski od­świętny strój krakowski był jednocześnie obowiązującym strojem weselnym dla pana młodego. Jedyną w zasadzie cechą podkre­ślającą obrzędowy charakter takiego stroju w przypadku „młodego" była większa niż przy innych okazjach wiecha pawich piór przyczepionych do jednego, a czasem na­wet do dwóch boków czerwonej rogatywki.
Stanowczo bardziej wyrazisty był w tym subregionie strój obrzędowy drużby wesel­nego. Wyróżniała go czerwona rogatyw­ka zdobna złotą lamą naszytą na krzyż po przekątnej na zewnętrznej stronie denka czapki, która dodatkowo przystrojona była świecidłami i czterema bukietami sztucz­nych kwiatów. W pierwszej połowie XIX wieku istotnym elementem stroju drużby weselnego był, podobnie jak w stroju sandomierskim, krótki płócienny fartuch, obficie fałdowany i zdobiony ha­ftem. Kolejnym atrybutem wyróżniającym strój drużby weselnego była czerwona chustka, zaczepiona u dziurki ka­ftana lub przywiązana do metalowej spinki koszuli.
Krakowski strój weselny panny młodej do końca XIX wieku od stroju noszone­go na inne okazje odróżniał jedynie efek­towny wianek, z dość wysokim przodem, uwity z prawdziwych kwiatów. Do wianka mocowano zazwyczaj kolorowe, spływające w dół wstążki, często też na jego szczycie przytwierdzano kiść złocistego szychu.

FILMY

ZDJĘCIA

Strój weselny - Fot. Agnieszka Markiton
Panna młoda i starszy drużba - Fot. Agnieszka Markiton
Strefień - Fot. Agnieszka Markiton
Fartuch weselny - Fot. Agnieszka Markiton

Święto Sił Zbrojnych

Święto Wojska Polskiego obchodzone jest 15 sierpnia na pamiątkę zwycięskiej Bitwy Warszawskiej w...

Narodziny fotografii

Dzień 19 sierpnia oficjalnie przyjmowany jest za datę narodzin fotografii. Za ojca fotografii...

''Spaghetti meble''

Instytut Dizajnu w Kielcach zaprasza na warsztaty ''Spaghetti meble'', które odbędą się 19...

Zbliża się Masscode Festival

W dniach 1-2 września na terenie Kieleckiego Centrum Biznesu wystąpią m.in.: Monika Brodka,...

Zespół STiS "Rewanż" na pierwszym Polsko-Chińskim Festiwalu Młodzieży Artysytycznej w Krakowie

25 lipca 2017 roku na scenie Filharmonii Krakowskiej odbył się występ kieleckich tancerzy ze...

Święto Sił Zbrojnych

Święto Wojska Polskiego obchodzone jest 15 sierpnia na pamiątkę zwycięskiej Bitwy Warszawskiej w...

"Dziedzictwo materialne i niematerialne pierwszych lat niepodległości”

Kolegium Redakcyjne "Rocznika Muzeum Narodowego w Kielcach" zachęca do zgłaszania tematów...

„Rockowy Sabat” w Kielcach

Regionalna Organizacja Turystyczna Województwa Świętokrzyskiego wraz z Urzędem Marszałkowskim,...

Powered by Actualizer & Heuristic
Copyright © 2014 by PIK KIELCE
Licznik odwiedzin: 25 461 354
Polityka prywatności | Mapa strony

Cookies

Ta strona korzysta z cookies, które instalowane są w Twojej przeglądarce, więcej informacji w Polityce Prywatności