Środa, 26 lipca 2017 - Anny, Mirosławy, Joachima

Strój sandomierski A A A

Poniedziałek, 8 maja 2017 Autor: Agnieszka Markiton
Strój odświętny męski stanowiła koszula z cienkiego białego płótna, płó­cienne spodnie, długa biała sukmana i buty z wysoką cholewą.
Odświętny strój kobiecy skła­dał się z haftowanej koszuli i dość dużej kryzki, spódnicy i jednobarwnej zapaski. Kobiety starsze wkładały do tego kaftany zaś dziewczęta, nosiły obcisłe gorsety sznurowane kolorowymi wstążkami. Głowy kobiet okrywały chust­ki, pod które mężatki wkładały dodatko­wo czepek.
Strój odświętny męski stanowiła koszula z cienkiego białego płótna, płó­cienne spodnie, długa biała sukmana i buty z wysoką cholewą.
 
Koszule odświętne szyto z cien­kiego białego płótna samodziałowego lub kupnego. Miały krój przyramkowy lub rzadziej poncho podłużnego. Rękawy pierwotnie zakończone były przy dłoniach oszewkami, potem zamienionymi na sze­rokie mankiety. Koszule długo noszono wypuszczane na spodnie i przepasane paskiem. Z chwilą nadejścia zwyczaju noszenia koszuli wpuszczanej w spodnie znacznie się ona skróciła. Otwór przy szyi, najpierw ujęty w oszewkę, z czasem wykańczano wyłożonym kołnie­rzykiem. Od ok. 1900 r. koszule pod szyją i na piersiach zaczęto zapinać na guziki. Były zdobio­ne skromnym haftem i zakładkami.
 
Spodnie szyto z cienkiego płótna lnianego w naturalnym białym kolorze lub farbowanego na czarno, zielono lub granatowo. Spodnie szyto również z materiałów kup­nych - cajgowych, sukiennych, drelicho­wych. W początkach wieku XX, kiedy to zarzucono noszenie koszuli na wypust, roz­porek zaczęto zapinać na guziki i dokładniej wykańczać górę spodni.
 
Spancery były to krótkie do pasa za­pinane z przodu kurtki szyte z materiałów kupnych, zwykle czerwone lub zielone. Przy rękawach miały szerokie, przypominające mankiety oszewki i wąski kołnie­rzyk koło szyi. Noszono je jako ubiór od­świętny na całym obszarze występowania stroju sandomierskiego, z wyjątkiem wsi Świątniki.
 
Kamiziele albo płóciennice były najstar­szym znanym okryciem wierzchnim Sandomierzan. Był to rodzaj długiego do kolan surduta, bez kołnierza lub z małym kołnierzykiem stojącym, bez zapinania, je­dynie w pasie spiętego rzemiennym pasem. Z czasem jako zapięcie pojawiły się naj­pierw haftki, a potem guziki. Szyto je z samodziałowego płótna lnianego, a wyjątkowo tylko z materiałów kupnych. Wyszły z użycia na przełomie XIX i XX w.
 
Sukmany były najbardziej reprezentacyjnym wierzchnim odzieniem sandomierskiego chłopa. Szyte były z materiału wełnianego, w kolorze biało-szarym. Sukmany sandomierskie są odcinane w pasie. Górna część jest do­pasowana na piersiach, część dolna (tzw. spódnica), którą tworzą 3 kawałki sukna i dwa dodatkowe kliny sukienne, była bardzo szeroka i ułożona z tyłu w pasie w liczne fał­dy (zakładki). Dolny brzeg sukmany miał przeszło 3,5 m obwodu. Duża ilość zakła­dek w sukmanie miała świadczyć o zamoż­ności jej użytkownika. Jedyna autentyczna sukmana sandomierska, przechowywana w Muzeum Okręgowym w Sandomierzu, ma tych fałd 50. Sukmana posiadała wy­kładany kołnierz i duże klapy. Zapinała się tylko do pasa na haftki lub na guziki, któ­rych dla ozdoby przyszywano dwa rzędy. Na przodzie stanu, wzdłuż całego rozcięcia, na klapach i na rękawach sukmana była ozdo­biona liniowym haftem w kolorze brązo­wym. Sukmany mężczyźni kupowali na ogół tuż przed ślubem, tak, że kawalerowie na ogół ich nie nosili.
 
Okrycie głowy stanowiły rogatywki, magierki, jak również cieplejsze czapy, obszyte futrem baranice. W okresie późniejszym, różne rodzaje kaszkietów z daszkiem w kolo­rach szarym i niebieskim.


Odświętny sandomierski strój kobiecy skła­dał się z haftowanej koszuli i dość dużej kryzki, spódnicy i jednobarwnej zapaski. Kobiety starsze wkładały do tego kaftany zaś dziewczęta, nosiły obcisłe gorsety sznurowane kolorowymi wstążkami. Głowy kobiet okrywały chust­ki, pod które mężatki wkładały dodatko­wo czepek.
 
Koszule miały krój przyramkowy (rzadziej poncho) z rozcięciem z przodu zapinanym na guziczki. Zakłady wzdłuż rozcięcia, po­dobnie jak przyramki i oszewkę zdobiono haftem lub stebnowaniem. Wykonywano je z cienkiego samodziałowego płótna lnianego lub fabrycznego kretonu. Długie rękawy zakończone były u dołu oszewką, podobnie jak zapinany na guziki otwór wokół szyi.
 
Spódnice odświętne były pierwotnie szyte z białego samodziałowego płótna. Szyto też spód­nice z samodziałów wełnianych zwane szorcami oraz z materiałów kupnych -kretonu, flaneli, barchanu. Spódnice były silnie sfałdowane w pasie i ujęte w oszewkę. Z przo­du miały rozpór wiązany na troczki. Często z przodu spódnicy wstawiano płat gorszego materiału. Miały długość do kostek, panny starały się nosić je nieco krótsze. Materiały na spódnice były raczej jednobarwne, często z wzorem tkanym w kolorze o trochę innym odcieniu niż tło. Dolną część spódnicy zdobiono kolorowy­mi wstążkami, ząbkami lub falbanką.
 
Zapaski czyli fartuchy były szy­te z białego batystu i obszyte po brzegach koronką lub kolorową tasiemką, z czar­nej satyny lub alpaki (te drugie noszone były przez starsze kobiety).
 
Gorsety zwa­ne też stanikami wykonywano z fabrycz­nych materiałów wełnianych lub z aksamitu. Były one jednokolorowe, np. zielone. Do końca XIX w. nie ozdabiano ich. Dopiero po tym okresie zaczęto je ha­ftować w kwiaty lub wyszywać koralikami i cekinami. Miały duży kwadrato­wy dekolt i były sznurowane z przodu za pomocą wstążki albo zapinane na guziczki. Dół był wykończony kaletkami.
 
Kaftany były dopasowane, sięga­jące bioder, z długimi rękawami. Szyto je z materiałów kupnych takich jak alpaka, kreton, perkal. Używano za­równo materiałów wzorzystych najczęściej w drobne kwiatki, jak i jednokolorowych. Kaftany zapinano z przodu na jeden rząd guzików. Wokół szyi biegła oszewka lub mały okrą­gły kołnierzyk. Zimowe kaftany były szyte z grubszych materiałów np. flaneli lub barchanu, a czasem obszywano je barankiem.
 
Łoktusze (rańtuchy) były najstarszym znanym elementem kobiecego stroju sandomierskiego. Były to lniane płaty materiału w kształcie długiego prostokąta zszyte z dwóch sztuk. Łoktu­sze były białe, zdobione na rogach i dłuż­szych brzegach białym, a czasami także kolorowym haftem, często ażurowym. Ko­biety zarzucały łoktuszę na ramiona lub na ramiona i głowę, okrywając się nią jak sza­lem.
 
Kapy były najbardziej charakterystycznym odświęt­nym nakryciem głowy kobiet zamężnych. Przypominały one kształtem biskupią mitrę. Wykonane były z tektury obszytej czerwonym perkalem, na przodzie i wokół podstawy miały niebie­ską wypustkę, a tył ściągała marszczona zawiązka z białego cienkiego płótna. Noszone były też chustki kupne, kretonowe lub weł­niane, zależnie od materiału zwane szalinówkami lub kaźmirówkami, wielobarwne z frędzlami.
 
Trzewiki były na cienkich wysokich obcasach podkutych mo­siężnymi podkówkami, o wysokich cholew­kach sznurowanych z przodu lub zapina­nych z boku na guziki. Nosiły też kobiety wciągane buty z wysokimi cholewami szy­tymi na bokach, na wysokich podbijanych mosiężnymi podkówkami obcasach.
 
Biżuterię stanowiły korale, a ilość noszonych sznu­rów korali była świadectwem zamożności właścicielki. Na największe korale nabijano czasami mosiężne lub srebrne okuwki, wycinane w ząbki. Noszono też sztuczne ko­rale i bursztyny, ale najczęściej używane były kolorowe szklane paciorki.


Źródło: Małgorzata Imiołek, Stroje Ludowe Kielecczyzny, Muzeum Wsi Kieleckiej 2012

FILMY

ZDJĘCIA

Strój sandomierski - Fot. Agnieszka Markiton
Strój sandomierski - Fot. Agnieszka Markiton
Strój sandomierski kobiecy - Fot. Agnieszka Markiton
Łoktusza - rodzaj szala - Fot. Agnieszka Markiton
Łoktusza - rodzaj szala - Fot. Agnieszka Markiton
Haft angielski na łoktuszy - Fot. Agnieszka Markiton
Gorset - Fot. Agnieszka Markiton
Kaletki gorsetu - Fot. Agnieszka Markiton
Spódnica - Fot. Agnieszka Markiton
Strój sandomierski męski - Fot. Agnieszka Markiton
Strój sandomierski męski - Fot. Agnieszka Markiton
Koszula noszona na spodnie - Fot. Agnieszka Markiton
Sukmana - Fot. Agnieszka Markiton
Sukmana - Fot. Agnieszka Markiton
Wyszywana klapa sukmany - Fot. Agnieszka Markiton
Kapelusz słomiany - Fot. Agnieszka Markiton

Koncertowe lato na kieleckim rynku

„Koncertowe lato na rynku” - to koncerty, warsztaty i inne ciekawe wydarzenia, które zostaną...

Galowy Koncert Laureatów

44. Międzynarodowy Harcerski Festiwal Kultury Młodzieży Szkolnej zakończył sobotni Galowy Koncert...

I Świętokrzyski Tattoo Sabat

I Świętokrzyski Tattoo Sabat odbędzie się 29 i 30 lipca w Pałacyku Tomasza Zielińskiego w...

Rozbić więzienie UB

W nocy z 4 na 5 sierpnia 1945 roku oddziały Podziemia Niepodległościowego pod dowództwem...

"Niedotańczona żona" najnowszy teledysk kieleckiego zespołu KINDŻAŁ

Teledysk „Niedotańczona żona” spośród 50 piosenek festiwalowych otrzymała ponad 6.000 głosów....

Koncertowe lato na kieleckim rynku

„Koncertowe lato na rynku” - to koncerty, warsztaty i inne ciekawe wydarzenia, które zostaną...

71. rocznica pogromu kieleckiego.

Relacja filmowa z obchodów 71.rocznicy pogromu kieleckiego w dniu 4.lipca 2017 r. Uroczystości...

Koncert „Gospodarze-Gościom” na kieleckiej Kadzielni

Tłumy kielczan i uczestników 44. Międzynarodowego Harcerskiego Festiwalu Kultury Młodzieży...

Powered by Actualizer & Heuristic
Copyright © 2014 by PIK KIELCE
Licznik odwiedzin: 25 079 062
Polityka prywatności | Mapa strony

Cookies

Ta strona korzysta z cookies, które instalowane są w Twojej przeglądarce, więcej informacji w Polityce Prywatności