Pasek Jan Chryzostom

Autor: Edyta Ruszkowska Jan Chryzostom Pasek– pisarz, żołnierz. Urodził się w 1639 roku w Rawie Mazowieckiej. Jest to jedną z barwniejszych postaci XVII wieku. W młodości wstąpił do wojska, brał udział w wielu bitwach, wykazując dużą odwagę, ale także naturę awanturniczą. W 1667 roku zrezygnował z wojska, wrócił w strony rodzinne i ku zaskoczeniu przyjaciół ożenił się dla majątku z wdową, Anną z Remiszewskich Łącką, matką sześciorga dzieci. Zamieszkał z żoną w Olszówce niedaleko Wodzisławia. Gospodarstwo prowadził starannie, ale sąsiadom dawał się srodze we znaki kłótniami i procesami. Potwierdzają to akta sądowe. Rok po ślubie Paskowie opuścili Olszówkę i przenieśli się do wydzierżawionych Miławczyc (gmina Czarnocin), a potem zamieszkali w skrzypkowie pod Pińczowem, by w końcu na 11 lat osiąść w Olszówce. To w tej wsi położonej nad rzeką Mozgawa Pasek miał oswojoną wydrę, której przymioty i sława szeroko były znane w Rzeczypospolitej. Do tego stopnia, ze sam król Jan III Sobieski zapragnął ją mieć u siebie. Pasek zasłynął przede wszystkim jako autor Pamiętników. Trudno byłoby dopatrzyć się w nich prawdy historycznej, ale można łatwo znaleźć doskonale uchwycony i oddany klimat epoki. Dzieło Paska stało się także prototypem gawędy staropolskiej, z którego korzystał Henryk Sienkiewicz przy pisaniu Trylogii; korzystał także z tego wzorca Witold Gombrowicz, zwłaszcza w Trans-Atlantyku. Pasek nie trzymał się faktów, wysunął na plan pierwszy siebie jako narratora, nie stronił od zamyślenia, fikcji, co nadawało jego pamiętnikom wymiar literacki. Według tradycji ostatnie lata życia spędził w Cisowie pod Daleszycami. Zmarł w 1701 roku.

Źródło:
„Mała ojczyzna świętokrzyska. Dziedzictwo kulturowe.” – pod redakcją Grażyny Okły, Zakład Wydawniczy SFS, Kielce, 2002
Janusz Kędracki „Śladami Paska i jego wydry” – artykuł w Gazecie Wyborczej w Kielcach, 5 października 2007
www.lamus.pl