Kiedy występuje zakończenie „ę”, a kiedy „ię” w czasownikach typu „tupię”, „łamię”; „biorę”, „karzę”?

Autor: Edyta Ruszkowska Porad językowych udziela prof. zw. dr hab. Marek Ruszkowski – językoznawca, autor ponad 170 publikacji, w tym 10 książek, pracownik naukowy Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach, rzeczoznawca podręczników szkolnych Ministerstwa Edukacji Narodowej.

Pytania do prof. Marka Ruszkowskiego prosimy przesyłać na adres: pik@wdk-kielce.pl (w tytule prosimy zaznaczyć „Porady językowe”).



Kiedy występuje zakończenie „ę”, a kiedy „ię” w czasownikach typu „tupię”, „łamię”; „biorę”, „karzę”?

Czasowniki omawianej grupy mają w pierwszej osobie czasu teraźniejszego spółgłoskę zmiękczoną przed „ę”, jeżeli jest to spółgłoska wargowa (przy jej wymawianiu zwierają się wargi) „b”, „p”, „m” lub wargowo-zębowa (przy jej wymawianiu tworzy się szczelina między zębami górnej szczęki a dolną wargą) „w”, „f”. Wśród przykładów można wymienić: „chlipię”, „czerpię”, „łamię”, „łapię”, „sapię”. Niestety, nie jest to zasada bezwyjątkowa, ponieważ poprawne formy to: „rwę”, „najmę”, „zwę się”. Te wyjątki powodują, że pojawiają się postacie niepoprawne typu „łamę”, łapę”, „kąpę się”.